Veel neurodivergente mensen, zeker met autisme en/of ADHD en de stempel “hoogfunctionerend” communiceren direct, duidelijk en zonder omwegen. Dit is niet om te kwetsen, niet om te domineren, maar om misverstanden te voorkomen. Omdat nuance verwoorden energie kost. Omdat ‘het mooier maken’ vaak voelt als liegen of manipuleren.
Binnen de hulpverlening wordt deze manier van communiceren echter opvallend vaak geframed als:
Bozig, wantrouwend, bazig en controlerend
Terwijl het in werkelijkheid gaat om helderheid, om zeggen wat je bedoelt. En om grenzen aan te geven voor ze overschreden worden. Het gevolg van deze manier van communiceren is dat je sneller wordt versleten dan dat je wordt aangetrokken.
Verbaal sterk zijn wordt vaak eerst bestempeld als een beschermende factor tot het raakt aan ego of de eigen wonden van de betreffende zorgverleners. Op die momenten kan verbaal sterk zijn tegen je gaan werken.
Want wie zijn woorden goed kan kiezen, wordt al snel gezien als ‘mondig’, ‘weerbaar’ of zelfs ‘manipulatief’. Er ontstaat een vreemde paradox: je hebt hulp nodig, maar je mag het niet te goed kunnen uitleggen. Je mag aangeven wat niet klopt, maar niet te scherp. Je mag grenzen stellen, maar niet te consequent.
En als je dat wel doet, volgt vaak hetzelfde patroon:
Je wordt gecorrigeerd op toon.
Je intentie wordt ingevuld.
Je emotie wordt groter gemaakt dan hij is en je wordt geframed als wantrouwend of controlerend.
Dit gebeurt niet omdat je boos bent, maar omdat jouw directheid ongemak kan oproepen bij de ander.
Elke keer dat een hulpverlener afhaakt. Elke keer dat iemand ‘eruit moet’. Elke keer dat de samenwerking strandt op communicatie. Sluipt de gedachte weer naar binnen in “zie je wel er is iets mis met mij”.
Als je dit herkent wil ik je vertellen:
Niet jouw brein is het probleem, maar een systeem dat gedrag beoordeelt zonder context. Dat stuurt op aanpassing, zonder te vragen wat die aanpassing kost. Dat veiligheid zegt te bieden, maar ondertussen vraagt om jezelf aan te passen en te maskeren ongeacht wat.
Voor veel neurodivergente mensen is de manier van schrijven en spreken geen trucje. Het is geen stijl die je ‘even’ aanpast. Het is onderdeel van wie je bent.
Veranderen betekent dat je constant moet scannen op wat acceptabel is en dat is uitputtend en op de lange termijn zelfs schadelijk voor je mentale welzijn.
Soms zit de botsing niet in jouw directheid, maar in een verschil van communicatie stylen en verwachtingen daarin.
Als we écht recht willen doen aan autisme en ADHD binnen de (jeugd)zorg, dan vraagt dat een fundamentele verschuiving:
Van gedragssturing naar begrip over de werking van een neurodivergent brein,
naar wat iemand zijn werkelijke intentie is en dit bevragen in plaats van invullen. Zodat systemen niet aanpassing eisen ongeacht wat, maar leren mee te bewegen met iemand met een neurodivergent brein en het besef dat 1 iemand met neurodivergentie kennen, niet betekent dat je ze allemaal kent.
Want niet elke directe communicatie is agressie. Niet elke duidelijke grens is controle. Niet elke neurodivergente cliënt is ‘lastig’.
Soms is iemand gewoon helder. En soms is het systeem daar nog niet klaar voor.
Misschien herken je dit. Misschien voel je je vaak verkeerd begrepen. Misschien heb je ook al te vaak afscheid moeten nemen van hulp die eigenlijk helpend had moeten zijn.
Weet dan dit: Je bent niet kapot. Je bent niet te veel. Je past alleen niet in een systeem dat nog te weinig begrijpt.
En dat zegt uiteindelijk meer over het systeem dan over jou.
Zo ontzettend herkenbaar voor mij. Dankjewel voor deze blog. Ik denk heel vaak: hoe kun je nu zó reageren op mij? Het botst in mijn ervaring het hardst icm met mensen die narcistische trekken hebben en in een bepaalde vorm van machtspositie staan. Lijkt wel of ik een rode lap ben voor een stier. Doodeng, dat je nooit weet wie zich opeens tegen je gaat keren.
Nogmaals bedankt en sterkte aan de andere lezers 🤲🏼
Ik herken dit bij mijn 14 jarige hb dochter. Al van peuter af aan zeggen we ‘ c’est le ton qui fait la musique’. Maar denk je dat het verandert? Ze geeft ook vaak aan dat ze het zo niet bedoeld maar het komt vaak zo hard over en aan. Wat kan ik doen om haar beter te begrijpen en begeleiden hierin?
Wat helpend kan zijn, is het onderscheid maken tussen intentie en vorm. Veel neurodivergente kinderen zijn inhoudelijk helder, maar missen de automatische afstemming op toon die anderen wel verwachten. Dat is geen onwil en geen gebrek aan empathie. Het kost simpelweg extra cognitieve stappen.
Blijf benoemen dat je haar intentie gelooft, ook als de toon schuurt. Help haar woorden te geven aan wat ze bedoelt, zonder haar steeds te corrigeren op hoe het klinkt. En kijk samen wanneer aanpassen helpend is en wanneer het vooral energie kost.
Belangrijker nog: zorg dat ze ergens volledig zichzelf mag zijn zonder op toon te hoeven letten. Als een kind voortdurend moet bijsturen, leert het vooral dat het fout is zoals het is. Dat doet meer schade dan een scherpe toon ooit zal doen.
Dankjewel voor je reactie. Dit neem ik zeker mee
Hallo Marleen.
Toch ook nog een reactie van mij. Ik ben van mening dat Nanda al hele wijze woorden geschreven heeft. Maar om ook nog specifiek op je vraag te antwoorden vanuit mij. Nee ik denk niet dat het veranderd. Mensen met neurodivergentie communiceren op een ander level. Er is ooit een onderzoek geweest (ik kan het zo even niet vinden) die aantoonde bij controle groepen dat in een groep met mensen met neurodivergentie geen communicatie problemen waren, in de groep zonder neurodivergentie ook niet, maar wanneer je de groep ging mixen er communicatie problemen ontstonden. Je kan je dochter leren kijken naar dat er een verschil zit in communicatie en dat het niks zegt over haar, of goed en fout. Het is gewoon anders. Mijn ervaring is wel dat wanneer dingen hard over komen het kan helpen om door te vragen wat ze precies bedoeld. Vaak is het namelijk helemaal niet hard bedoeld maar is communicatie vaker objectief en feitelijk zonder een filter van sociaal gewenst gedrag als om de hete brij heen draaien of iets mooi verpakken. Door haar bewust te maken dat anderen juist spreken in een omweg en het mooier verpakken kan het inzicht geven wanneer mensen raar reageren, maar een communicatiestyle aanpassen zou teveel vragen omdat dit een manier is hoe mensen met neurodivergentie communiceren maar bewust maken van is wel van belang. Veel succes gewenst. Groetjes, Corlien.
Hallo Jens. Wat prettig enerzijds dat je herkenning vindt in wat ik beschrijf en anderzijds wat naar dat jij ook hier mee te maken hebt. Ik begrijp het vaak ook niet omdat ik dan denk ‘maar ik ben toch duidelijk en feitelijk?”. Ook merk ik vaak dat mensen zonder neurodivergentie op een soort onderlaag reageren. Dat wat je zegt een boodschap verbergt en dat mensen dan juist op die onderlaag reageren die veel mensen met neurodivergentie helemaal niet eens bedoelen, denken of voelen. Hierdoor ontstaat dan nog meer miscommunicatie heb ik ervaren. Hopelijk ga je steeds meer je manier vinden en onthoud er is niets mis met jou, je communiceert gewoonweg op een ander level. Groetjes Corlien.