De laatste jaren zie ik dit onderwerp steeds vaker voorbij komen. Vrouwen die jarenlang redelijk goed hebben gefunctioneerd, soms met moeite en vaak ten koste van zichzelf, merken dat er ineens iets verandert. Ze raken sneller overprikkeld, concentreren lukt minder goed, emoties komen harder binnen en herstellen kost veel meer tijd. Strategieën die jarenlang voldoende waren, lijken ineens niet meer te werken. Sommige vrouwen belanden in een burn-out, terwijl anderen juist in deze periode voor het eerst de diagnose autisme, ADHD of AuDHD krijgen.
Toeval? Waarschijnlijk niet.
Tegelijkertijd is het belangrijk om eerlijk te zijn. De kennis over neurodivergentie en de (peri)menopauze staat nog in de kinderschoenen. Er verschijnen steeds meer onderzoeken, maar we hebben nog lang niet alle antwoorden. Een groot deel van wat we weten komt uit de eerste wetenschappelijke studies én uit de ervaringen van duizenden vrouwen die onafhankelijk van elkaar opvallend vergelijkbare verhalen vertellen. Die ervaringen zijn geen wetenschappelijk bewijs, maar wel een waardevolle bron van kennis. Vaak begint onderzoek juist met het herkennen van zulke terugkerende patronen.
Wat gebeurt er tijdens de perimenopauze?
Wanneer mensen het over de overgang hebben, bedoelen ze vaak de menopauze. Toch is dat eigenlijk maar één moment, namelijk de laatste menstruatie. De jaren daarvoor noemen we de perimenopauze. Juist in deze periode beginnen hormonen sterk te schommelen. Dat kan al rond het veertigste levensjaar gebeuren, soms zelfs eerder.
Veel vrouwen kennen de lichamelijke veranderingen, zoals opvliegers of een veranderende menstruatiecyclus. Minder bekend is dat deze hormonale veranderingen ook invloed hebben op het brein. Voor neurodivergente vrouwen lijkt dat soms nét het verschil te maken tussen “het nog volhouden” en vastlopen.
Niet de neurodivergentie verandert, maar de compensatie
Autisme en ADHD ontstaan natuurlijk niet tijdens de perimenopauze. Wat veel vrouwen wél ervaren, is dat kenmerken die jarenlang op de achtergrond bleven ineens veel zichtbaarder worden.
Veel neurodivergente vrouwen hebben tientallen jaren geleerd om zich aan te passen aan een wereld die niet vanzelf aansluit bij hoe hun brein werkt. Ze plannen vooruit, analyseren sociale situaties, maskeren autistische kenmerken of ontwikkelen allerlei strategieën om hun ADHD te compenseren. Dat kost voortdurend energie.
Misschien is dat wel de belangrijkste verandering tijdens de perimenopauze. Niet dat autisme of ADHD erger worden, maar dat het steeds moeilijker wordt om te blijven compenseren. De buffer waarop jarenlang werd geleund, wordt kleiner. Daardoor worden kenmerken zichtbaar die er altijd al waren.
De rol van hormonen
Onderzoekers denken dat hormonen hierin een belangrijke rol spelen.
Van alle hormonen lijkt oestrogeen de grootste invloed te hebben op ADHD-klachten. Oestrogeen ondersteunt namelijk verschillende processen in het brein, waaronder het dopaminesysteem. Dopamine speelt een belangrijke rol bij aandacht, motivatie, planning, werkgeheugen en executieve functies. Wanneer oestrogeen tijdens de perimenopauze begint te schommelen en uiteindelijk afneemt, lijkt dopamine minder efficiënt te functioneren. Veel vrouwen beschrijven daardoor meer concentratieproblemen, vergeetachtigheid en mentale chaos.
Ook progesteron lijkt belangrijk. Dit hormoon heeft een rustgevend effect op het zenuwstelsel via het GABA-systeem, dat helpt om prikkels te dempen. Progesteron daalt vaak al vroeg in de perimenopauze. Sommige vrouwen merken daardoor dat ze sneller angstig zijn, emotioneler reageren, slechter slapen of gevoeliger worden voor stress.
Ook testosteron verandert in deze levensfase, al verloopt dat veel geleidelijker. Mogelijk heeft ook dit invloed op energie en motivatie, maar hierover weten we nog weinig.
Waarom lijkt autisme soms ook sterker naar voren te komen?
Bij ADHD wordt vooral gekeken naar de invloed van hormonen op dopamine. Bij autisme is het verhaal waarschijnlijk ingewikkelder.
Onderzoekers vermoeden dat vooral de combinatie van hormonale veranderingen, slechter slapen, meer stressgevoeligheid en minder herstelvermogen ervoor zorgt dat sensorische prikkels harder binnenkomen. Veel autistische vrouwen beschrijven dat geluiden, licht, sociale situaties of veranderingen ineens veel meer energie kosten dan voorheen.
De precieze biologische verklaring kennen we nog niet, maar de ervaringen zijn opvallend vergelijkbaar.
Jaren van aanpassen vragen hun tol
Persoonlijk denk ik dat hormonen maar een deel van het verhaal zijn.
Veel neurodivergente vrouwen bereiken de perimenopauze na tientallen jaren van aanpassen, maskeren en overcompenseren. Ze hebben jarenlang geprobeerd te voldoen aan verwachtingen die vaak niet goed aansluiten bij hoe hun brein werkt. Dat kost iedere dag energie, ook als de buitenwereld dat niet ziet.
Misschien is de perimenopauze daarom niet de oorzaak van het vastlopen, maar het moment waarop een systeem dat al jarenlang onder druk staat zijn laatste reserves kwijtraakt. Dat is op dit moment nog geen bewezen verklaring, maar het sluit wel aan bij wat veel vrouwen beschrijven én bij wat we weten over langdurige stress en overbelasting.
Waarom krijgen zoveel vrouwen juist nu een diagnose?
Steeds meer vrouwen ontdekken tijdens de perimenopauze dat ze autisme, ADHD of AuDHD hebben.
Dat is eigenlijk heel logisch. Jarenlang lukte het nog om alle ballen in de lucht te houden, al kostte dat misschien ontzettend veel energie. Wanneer de mogelijkheid om te blijven compenseren afneemt, worden de onderliggende kenmerken veel duidelijker zichtbaar. Niet omdat ze nieuw zijn, maar omdat ze niet langer verborgen kunnen blijven achter alle strategieën die jarenlang hebben gewerkt.
Voor veel vrouwen voelt een diagnose in deze periode daarom als een enorme opluchting. Niet omdat de klachten verdwijnen, maar omdat er eindelijk een verklaring komt voor iets wat altijd al aanwezig bleek te zijn.
We weten nog lang niet alles
Hoewel er steeds meer onderzoek verschijnt, zijn er nog veel vragen. Waarom merkt de ene vrouw nauwelijks iets en loopt de andere volledig vast? Waarom lijkt ADHD-medicatie bij sommige vrouwen minder goed te werken? Welke rol kan hormoontherapie spelen? En waarom ervaren sommige vrouwen vooral cognitieve problemen, terwijl anderen juist veel meer last krijgen van sensorische overprikkeling? Dat zijn vragen waar onderzoekers de komende jaren hopelijk meer antwoorden op zullen vinden.
Tot die tijd verdienen ook de ervaringen van vrouwen een plek. Niet omdat ervaringen hetzelfde zijn als wetenschappelijk bewijs, maar omdat duizenden vrouwen onafhankelijk van elkaar vrijwel hetzelfde verhaal vertellen. Dat zijn signalen die we serieus mogen nemen.
Veel antwoorden hebben we nog niet. Daarom ben ik benieuwd naar jouw ervaring. Welke veranderingen merkte jij tijdens de (peri)menopauze, en wanneer begon je voor het eerst te voelen dat de manier waarop je jarenlang had gefunctioneerd niet meer werkte?
Ik ben nu 67. Op mijn 54 had ik mijn laatste menstruatie. Wat ik mij nog kan herinneren van mijn menopauze tijd was dat ik mij kwetsbaarder voelde dan ik mij voor die tijd had gevoeld. Mede door de onverwachte opvliegers, maar ook emotioneel. Terwijl ik eigenlijk helemaal geen emotioneel persoon ben. Maar innerlijk verschoof er iets.
Het enige positieve was dat ik mij bevrijd voelde van de menstruatie 🥳.
Bij mij zit het nogal ingewikkeld. Ik heb me juist niet aangepast of gecamoufleerd behalve als ik liep te pleasen of op mijn kop kreeg. Mijn symptomen waren altijd in beeld maar ik wist niet waarpm bepaalde dingen niet lukten en dacht dat ik wat meer mijn best te doen. Er was ook nooit iemand die tegen me zei “er vallen me bepaalde dingen aan je op. Heb jij je al laten testen op ASS en ADHD?” Niet om mij een diagnose te geven want dat is de taak van de GGZ. Maar dan had ik na kunnen denken en eerder hulp gezocht en eerder mijn diagnoses gehad. Het is zeker niet te laat want heb mijn diagnoses nu 2 jaar. Maar dan was ik niet zo vastgelopen. Sommige dingen zijn inderdaad lastiger maar ik heb ook handvatten om ermee om te gaan.