Als iemand met autisme en ADHD weet ik als geen ander hoe belangrijk zelfzorg is, juist in tijden van ontregeling. Door mijn eigen proces van heling en groei heb ik geleerd dat zelfzorg niet zomaar iets is om “erbij te doen”, maar een essentieel fundament om stabiliteit te behouden.
Wanneer alles ineens anders is
Soms gebeuren er dingen in het leven die je volledig uit balans halen: het plotseling wegvallen van hulp, een ziek kind, of een andere ingrijpende en/of ontwrichtende gebeurtenis.
Voor neurodivergente mensen kan dit leiden tot overbelasting van het brein, waarin helder denken nauwelijks nog lukt en basisvaardigheden ineens veel moeilijker worden. Dit kan zich uiten in een shutdown, een toestand waarin je alleen nog het hoogstnoodzakelijke kunt doen, of zelfs helemaal niets meer.
Voor sommigen betekent dit zelfs tijdelijk verlies van vaardigheden waarop ze normaal kunnen vertrouwen. Dat kan een diep gevoel van onmacht geven, en het gevoel van controle en regie ondermijnen. En dat is niet alleen beangstigend, maar kan ook leiden tot harde, zelfverwijtende oordelen. Juist dán is zelfzorg cruciaal
Wat helpt dan?
Stel jezelf de vraag: Wat is nu écht belangrijk?
Wat moet, en wat mag misschien even wachten? Maak keuzes die je hoofd en lichaam ontlasten.
- Als muziek je tot rust brengt: zet die koptelefoon op.
- Als je even geen sociaal contact aankunt: stel je grenzen.
- Als je alleen het hoogstnoodzakelijke kunt doen: dan is dat voldoende.
Actieve en rustige ontspanning
Het helpt om onderscheid te maken tussen twee vormen van ontspanning:
Actieve ontspanning
Wandelen, fietsen, zwemmen, activiteiten die je in beweging zetten en je hartslag versnellen. Deze zorgen dat je je hoofd kunt legen via lichamelijke actie, zelfs al is het maar kort.
Rustige ontspanning
Lezen, kleuren, tekenen, een serie kijken, dingen die je helpen te ontprikkelen en je aandacht even ergens anders naartoe brengen.
Beide vormen kunnen helend zijn. Luister naar wat jij op dat moment nodig hebt.
Wees mild voor jezelf
Je bent niet zwak omdat je overprikkeld raakt. Je brein werkt gewoon anders.
Dat maakt je niet minder, dat maakt je mens. Helaas is onze maatschappij nog weinig ingericht op neurodivergente breinen, maar dat zegt niets over jouw waarde of je inzet. Jij doet wat je kunt en dat is al meer dan genoeg.
En om een geheimpje te verklappen? Iedereen is hier voor het eerst en leert tijdens het leven wat wordt geleefd. Ook daarin ben je niet de enige. Het is begrijpelijk dat je je soms wel zo voelt en ook dat gevoel mag er zijn.
Golven komen… en gaan
Zelfzorg in ontregelde tijden is zwaar. Maar onthoud: dit gevoel, deze fase, gaat voorbij.
Alles in het leven beweegt in golven. Hoe meer je je verzet tegen de golf, hoe harder je moet zwemmen. Dat betekent niet dat je moet doen alsof die golf er niet is, het betekent: erken dat die golf er is en zorg zo goed mogelijk voor jezelf tot hij voorbij is.
Soms is het beter om je even te laten meevoeren, te ademen, te rusten, en alleen het hoognodige te doen. Ook dát is kracht.
Je bent niet alleen
Zoek steun als je dat nodig hebt, bij professionals, lotgenoten, of een veilige persoon in je omgeving. Je hoeft het niet alleen te dragen, ook al voelt dat soms wel zo.
En onthoud, zelfs wanneer niemand het je zegt:
Je bent niet alleen.
Je doet het meer dan goed.
Jij bent waardevol, precies zoals je bent.
