Op de middelbare school tekende ik altijd tijdens de lessen. Voor mij was dat de manier om mijn hoofd bij de stof te houden. Het ritmisch bewegen van mijn pen over het papier gaf me net genoeg houvast om de woorden van de docent vast te houden. Toch werd dat niet gezien als iets dat me hielp, maar als storend. Tijdens de wiskundeles werd ik er zelfs eens uitgestuurd. Alsof tekenen bewijs was dat ik niet oplette – terwijl het precies het tegenovergestelde was.
Die ervaring staat symbool voor hoe stimming vaak wordt behandeld: als misgedrag, afleiding of iets dat je moet afleren. Wat anderen niet zagen, was dat mijn tekeningetjes mijn reddingsboei waren. Zonder dat kleine gebaar zou ik kopje onder gaan in de ruis van mijn hoofd.
Nu, jaren later, doe ik het nog steeds. Tijdens telefoongesprekken maak ik patronen in de kantlijn van een notitieblok. En ik heb altijd een klein tasje bij me met balletjes om in mijn handen te rollen als de spanning te hoog oploopt. Voor mij is stimming geen kinderlijk trekje dat ik “nooit ben ontgroeid”. Het is een levenslijn.
Wat is stimming?
Stimming (self-stimulatory behavior) betekent: herhalende bewegingen, geluiden of handelingen die iemand helpen om spanning te reguleren, focus te vinden of prikkels te verwerken. Het komt voor bij iedereen – denk aan nagelbijten, met een pen tikken of je voet wiebelen – maar bij mensen met ADHD en autisme is het intenser en noodzakelijker.
Het probleem zit vaak niet in het stimmen zelf, maar in hoe de buitenwereld ernaar kijkt. Wat voor ons overleven is, wordt door anderen snel als “raar” of “ongepast” bestempeld.
ADHD-stimming bij volwassenen
Bij ADHD draait stimming meestal om energie kwijt kunnen en focus vasthouden.
Voorbeelden zijn:
- nagelbijten tijdens een vergadering,
- doodlen tijdens een telefoongesprek,
- je voet wiebelen of tikken met een pen,
- friemelen met sleutels of een fidget.
Voor de buitenwereld oogt dit vaak onrustig, ongepast of ongeïnteresseerd. Maar in werkelijkheid helpt het om alert te blijven en informatie vast te houden. Het stilzitten dat zo vaak geëist wordt, werkt voor veel ADHD’ers juist averechts.
Autisme-stimming bij volwassenen
Bij autisme gaat stimming vaker over reguleren van prikkels en emoties.
Voorbeelden zijn:
- heen en weer wiegen na een drukke dag,
- woorden of zinnen zachtjes herhalen,
- patronen tekenen of objecten op een rij zetten,
- handen fladderen of voorwerpen ronddraaien.
Voor iemand met autisme kan dit het verschil betekenen tussen overspoeld raken en overeind blijven. Het geeft voorspelbaarheid, troost en houvast. Toch wordt dit gedrag vaak bestempeld als “vreemd” of “ongepast” – juist omdat het zichtbaarder of minder sociaal geaccepteerd is.
Overlap en herkenning
Sommigen stimen vanuit ADHD, anderen vanuit autisme – en sommigen, zoals ik, herkennen zich in beide. Voor mij betekent het dat ik soms iets nodig heb om mijn focus vast te houden (ADHD), en op andere momenten juist iets om mijn zenuwstelsel te kalmeren (autisme). Die scheidslijn loopt dwars door elkaar heen. Soms teken ik én draai ik tegelijk een balletje in mijn hand. Dat is geen gebrek aan controle. Dat is mijn manier om überhaupt aanwezig te kunnen zijn.
Hoe de buitenwereld reageert
Het wrange is dat kinderen vaak nog wegkomen met stimming – “hij is gewoon wat druk” of “ze heeft een tic” – terwijl volwassenen er harder op worden afgerekend. In een vergadering met je voet wiebelen of tijdens een gesprek met een pen draaien kan direct leiden tot oordelen: ongeïnteresseerd, onprofessioneel, kinderachtig.
Maar dit zegt niets over ons. Het zegt alles over een maatschappij die niet begrijpt hoe divers manieren van reguleren kunnen zijn. Stimming is geen teken van gebrek aan discipline of volwassenheid, het is een teken van overleven.
Wat we wél nodig hebben
Wat helpt, is niet afleren maar ruimte creëren.
- Fidget-tools of chewables in je tas.
- De vrijheid om te bewegen of even een sensorische pauze te nemen.
- Een omgeving waar je niet wordt veroordeeld omdat je manieren van reguleren zichtbaar zijn.
Deze kleine vormen van begrip kunnen voor iemand met ADHD of autisme het verschil maken tussen uitputting en draagkracht.
Slot
Stimming is geen misgedrag. Het is communicatie. Het is een vorm van zelfzorg, vaak het enige dat ons overeind houdt in een wereld die te veel of juist te weinig prikkels geeft. Als we leren kijken voorbij de oordelen, zien we dat stimming niet vreemd is, maar menselijk.
💭 Vraag om over na te denken:
Wat zou er veranderen als je niet meteen zou oordelen over iemands ‘rare’ gewoontes, maar eerst zou vragen: “Helpt dit jou?”
Verhelderend. Waarvoor dank
Mooi stuk al vraag ik me af hoe ik er vanaf kom, van dat stimming. Ik knijp en draai aan de huid in mijn hals, schouders, sleutelbeen ed. Niet hard maar neem het vel tussen middelvinger en duim waardoor ik dus de bindweefsel voel en die draai ik steeds en dan steeds weer ergens anders.
Ik wordt er zelf helemaal gek van want het staat ook zo ontzettend stom. Ik doe het zo ontzettend veel ook.
Ik weet ook niet wat voor fidget ik daarvoor zou kunnen gebruiken aangezien de meeste klikken of draaien maar dat voelt niet bevredigend ofzo.
Met vriendelijke groet,
Renate
Dat herken ik heel goed, Renate. En ik hoor hoe frustrerend het voor je is dat het zo zichtbaar en dwangmatig voelt. Wat je beschrijft, is ook een vorm van stimming: je lichaam probeert spanning kwijt te raken of prikkels te reguleren. Dat is op zich niet “fout”, maar het kan vervelend worden als het pijn doet of je er onrustig van wordt.
Soms helpt het om de behoefte achter het gedrag te onderzoeken: is het vooral spanning, onrust, of een sensorische behoefte (het voelen van druk, structuur, huid)? Van daaruit kun je zoeken naar iets dat diezelfde sensatie geeft, maar vriendelijker is voor je huid.
Wat je kunt proberen:
Het doel is niet om het af te leren, maar om iets te vinden wat hetzelfde effect geeft zonder schade of schaamte. Je lichaam probeert je iets te vertellen; het verdient zachtheid, niet strijd.