Slaap lijkt iets simpels. Je gaat liggen, valt in slaap en wordt uitgerust wakker. Maar voor veel neurodivergente mensen werkt het niet zo.
Binnen Neurodivers Denken hoor ik het constant terug. Slapen is een ding. En niet op één manier, maar op allerlei verschillende manieren tegelijk.
In deze blog neem ik je mee in wat er vaak speelt, waarom het niet zwart wit is en hoe je er anders naar kunt kijken.
Waarom slaap vaak een probleem is
Bij neurodivergente mensen zie je vaak een combinatie van factoren:
- Een brein dat moeilijk afschakelt
- Een zenuwstelsel dat lang “aan” heeft gestaan
- Veel prikkelverwerking over de dag
- Een ander energie en slaapritme
Dat betekent dat slapen niet alleen gaat over moe zijn. Het gaat ook over kunnen vertragen. En juist dat is vaak lastig.
Hoe slaapproblemen eruit kunnen zien
Er is niet één patroon. Dit zijn dingen die veel voorkomen:
- Moeite met inslapen
- Vaak wakker worden
- Licht en onrustig slapen
- Heel lang slapen maar niet uitgerust zijn
- Overdag uitgeput, ’s avonds ineens energie
- Een hoofd dat juist druk wordt zodra het stil wordt
Belangrijk om te weten: één van deze dingen zegt nog niet zoveel. Maar als je er meerdere herkent, dan ontstaat er vaak een patroon.
Mijn eigen ervaring met slaap
Voor mij is slaap nooit “gewoon” geweest.
Ik heb periodes waarin ik 10 tot 12 uur per dag slaap. Dat roept vaak reacties op, maar mijn lichaam vraagt dat.
En dan ineens verandert het.
Dan word ik vroeg wakker. 7 of 8 uur. Klaarwakker. Terwijl ik geen ochtendmens ben. Dus verschuift mijn slaap en ga ik in de middag liggen.
Dat is niet ideaal. Maar het volgen van mijn lichaam werkt beter dan ertegenin gaan.
Inslapen blijft lastig.
Zodra het stil wordt, gaat mijn hoofd aan. Gesprekken herhalen zich. Gedachten schieten alle kanten op. Of ik zit ineens compleet in mijn hoofd een karakter uit te werken.
Alles behalve rust.
Doorslapen is ook geen vanzelfsprekendheid.
Ik word vaak wakker. En als mijn hoofd dan weer aangaat, ben ik het kwijt. Mijn slaap is licht en onrustig. Ik beweeg veel en kom niet echt diep tot rust.
Waarom één verklaring niet klopt
Online zie je vaak lijstjes met “als je dit hebt, betekent dat dat”. Dat klinkt logisch, maar klopt niet.
Dezelfde klacht kan verschillende oorzaken hebben.
Moe wakker worden kan komen door stress, maar ook door slechte slaapkwaliteit zoals bij insomnia of slaapapneu.
Snel in slaap vallen kan ontspanning zijn, maar ook uitputting.
Een energiepiek in de avond zie je vaak bij ADHD. Dat is geen fout, maar een ander ritme.
Het gaat dus niet om één symptoom, maar om het totaalplaatje.
Overlevingsstand en slapen
Veel neurodivergente mensen hebben lang in een soort overlevingsstand gestaan.
Altijd aanpassen
Altijd doorgaan
Altijd alert zijn
Je lichaam leert dan om “aan” te blijven staan.
Op het moment dat het stil wordt, komt er ruimte. En juist dan kan alles naar boven komen. Gedachten, spanning, onrust.
Dat maakt inslapen en doorslapen lastiger.
Wat kan helpen
Niet alles tegelijk. Niet perfect. Maar kleine aanpassingen kunnen verschil maken.
Kijk naar je overgangen
Ga niet van vol aan naar bed. Bouw af.
Laat je hoofd eerder leeglopen
Niet pas in bed. Maar daarvoor al.
Accepteer je ritme
Als jouw energie later op gang komt, kijk hoe je daar ruimte aan kunt geven.
Kijk naar patronen
Wanneer ben je moe, wanneer niet, wat gebeurt er in je hoofd en lijf.
En misschien het belangrijkste:
Stop met jezelf vergelijken met hoe slapen “hoort”.
Wanneer het goed is om verder te kijken
Blijven klachten aanhouden of word je structureel niet uitgerust wakker, dan is het verstandig om verder te kijken.
Slaapproblemen kunnen ook lichamelijke oorzaken hebben, zoals insomnia of slaapapneu.
Je hoeft het niet alleen uit te zoeken.
Slaap is geen falen
Als slapen voor jou moeilijk is, zegt dat niet dat je iets verkeerd doet.
Het zegt dat je systeem anders werkt.
En misschien ook dat het lang te veel heeft moeten dragen.
Herken jij jezelf hierin
En wat gebeurt er bij jou als het stil wordt?
Soms is mijn zenuwstelsel zo enorm overprikkeld dat ik de hele nacht in een super alerte stand lig. Ik doe dan wel mijn ogen dicht en probeer mijn lichaam tot rust te laten komen. Ik weet niet altijd wat dit getriggerd heeft. Ik weet dat ik HSP heb en een overbelast zenuwstelsel, een niet zo prettige combinatie. Mild zijn voor mijzelf om los te kunnen laten is daarom erg belangrijk.
Ik ben sinds…altijd al.. denk ik.. overprikkeld.. binnenkort een intake bij een centrum om te kijken of ik adhd heb.. zo ja… slaap ik dan beter, anders? Hsp ben ik sws.. hoe ben je mild voor jezelf?
Ik hoop voor je dat de intake je meer duidelijkheid geeft. Een diagnose verandert je slaap niet direct, maar als je beter begrijpt hoe jouw brein werkt en daar je leven op kunt aanpassen, kan dat wel veel verschil maken. Mild zijn voor jezelf begint vaak met accepteren dat je zenuwstelsel soms andere behoeften heeft dan je hoofd graag zou willen.
Hier al jaren problemen met inslapen en doorslapen. Mij laten testen in de slaapkliniek. Diagnose insomnia. Ik kwan aan nog geen 4minuutjes vaste slaap (wetende dat ik voor de test al 2 nachten niets geslapen had en net 2 weken ervoor mijn baarmoeder laten verwijderen had). Ik kreeg van de neuroloog te horen dat het normaal was dat ik steeds in depressies viel omdat ik te weinig vaste slaap had om mijn prikkels van overdag te verwerken. Nu reeds sinds jaren medicatie. Valium om in te slapen en seroquel om door te slapen. Ik heb een zodanige negatieve associatie met mijn bed opgebouwd dat ik eigenlijk niet wil slapen in mijn bed. . Ik heb er mij bij neergelegd dat ik zolang ik moet werken, afhankelijk ga zijn van die medicatie. Ik hou mezelf ook bezig tot ik naar bed ga. Zonder medicatie valt de stilte om mij heen en nemen de gedachten in mijn hoofd het over. Piekeren, alle worst-case scenario’s die door mijn hoofd razen voor dingen die nog moeten gebeuren. Is alsof de wet van Murphy boven mijn hoofd hangt. Er worden fouten gemaakt en ik moet ze oplossen wat er natuurlijk ook geen goed aan doet. Momenteel is de psychiater vergeten een medisch attest voor afwezigheid vergeten doorsturen naar het werk waardoor ik 2 dagen onwettig afwezig ben. Meneer valt voor de zoveelste keer niet te bereiken, een factuur die ik betaald heb en waar ik maar herinneringen voor krijg (zelfs na het aantonen van mijn bankuittreksel dat ik het betaald heb, een bestelling op temu die zogezegd uit een eu magazijn komt maar waar wel plus bijna 18 euro invoerrechten zijn bijgekomen dus daarmee ook in de clinch), geen begrip van mijn nieuwe collega’s met als resultaat dat ik vorige week vrijdag gecrasht ben. The story of my life. Ik ken mezelf heel goed en probeer het zoveel mogelijk uit te leggen aan de mensen in mijn omgeving maar begrip….niks, nadat, nothing. Ik moet maar functioneren zoals het merendeel van de maatschappij….
Deels herkenbaar. Ik heb een late diagnose add en ass, was 53, nu 57
Inslapen is nooit een probleem geweest. Ik slaap vaak al binnen 1 tot 5 minuten.
Waarschijnlijk omdat ik moe ben van overdag. Doorslapen is bijna altijd een probleem. Als ik na 4 uur wakker wordt vaak door prikkels: (zon)licht geluid bv vogels dan staat mijn brein direct aan. Voor 4 uur wordt ik nergens wakker van.
Oordoppen en ooglapje werkt deels geeft ook prikkels.
Ik vind het lastig mij weg te vinden na late diagnose.
Ik heb net drie dagen achter elkaar liggen slapen met een paar tussenposes, ik dacht ik kom mijn bed nooit meer uit en er begon van alles in mijn hoofd om te gaan zoals, straks ga ik hier nog dood, of wat is er mis met mij, (terwijl ik dit wel vaker heb) en het lijkt of ben ik er nu weer een is het weer even voorbij. Hoop ik dan maar. Snachts ben ik vaak veel wakker, steeds plassen of er is iets anders maar het is vreselijk irritant nog steeds begrijp ik niet waarom ik drie dagen achter elkaar slaap (help?)
Dat klinkt heel heftig. Soms lijkt een overbelast zenuwstelsel je bijna te dwingen tot rust, al is dat natuurlijk niet de enige mogelijke verklaring. Als dit vaker gebeurt of verandert, zou ik het wel met je huisarts bespreken. Hopelijk voel je je snel weer wat beter.
Ja is het raar?? Ik heb in 2024 een week in coma gelegen, er zijn daarna veel dingen veranderd soms denk ik ook wel eens dat het daar ook door komt, dat ik gewoon moei zoveel meer aankan
Ja, in coma liggen doet veel met een mens. Ik weet niet of je daardoor ook HSP hebt ontwikkeld? Dan komt namelijk alles ook heftiger binnen. Dat jij nu drie dagen opnieuw in een coma achtige slaap lag is dan niet zo vreemd.
Ja zoals jij het beschrijft zo voelt het eigenlijk ook, weer een coma achtige.slaap, dat ik hsp heb wist ik al maar dat had ik daarvoor ook al
Nee, het is niet per se raar. Het kan bij verschillende dingen passen, bijvoorbeeld bij een burn-out of een overbelast zenuwstelsel. Maar als dit voor jou nieuw of duidelijk anders is dan vroeger, zou ik het wel goed in de gaten houden en met je arts bespreken. Zeker met je voorgeschiedenis is het verstandig om veranderingen serieus te nemen.