RSD wordt vaak genoemd in relatie tot ADHD. Minder vaak in relatie tot autisme. Toch herkennen veel autistische en AuDHD-mensen dit fenomeen meteen. Niet omdat ze overgevoelig zijn, maar omdat hun systeem anders reageert op sociale signalen.
Wat voor de één een terloopse opmerking is, kan voor de ander voelen als een klap.
Wat is RSD
RSD staat voor Rejection Sensitive Dysphoria. Het beschrijft een patroon waarbij ervaren afwijzing, kritiek of het gevoel dat je niet voldoet, een buitenproportioneel sterke emotionele reactie oproept.
Het gaat daarbij niet alleen om daadwerkelijke afwijzing. Ook de verwachting ervan, of het idee dat iemand iets negatiefs van je vindt, kan al voldoende zijn om een intense reactie te veroorzaken.
Die reactie is niet gespeeld en niet overdreven. Ze is lichamelijk voelbaar. Rauwe pijn. Schaamte. Paniek. Boosheid. Terugtrekken. Of juist volledig dichtklappen.
Niet alleen bij ADHD
Hoewel RSD vaak in verband wordt gebracht met ADHD, herkennen veel autistische en AuDHD-mensen dit net zo sterk. Bij autisme speelt vaak mee dat sociale signalen intens worden geanalyseerd. Toon, blik, timing en kleine veranderingen in gedrag worden scherp waargenomen.
Die gevoeligheid, gecombineerd met eerdere ervaringen van onbegrip of afwijzing, kan RSD versterken.
Waar RSD vaak vandaan komt
RSD ontstaat niet uit het niets. Bij veel neurodivergente mensen ligt er een geschiedenis onder.
Jaren waarin je:
- anders was
- niet meekwam
- te horen kreeg dat je lui was of je niet genoeg deed
- het steeds net verkeerd leek te doen
- je moest aanpassen om erbij te horen
Het systeem leert dan: afwijzing doet pijn. En gaat alles op alles zetten om dat te voorkomen.
Waarom kleine signalen groot kunnen voelen
Bij RSD gaat het niet alleen om wat iemand zegt, maar om wat jij hoort en voelt. Een zucht. Een korte reactie. Een andere toon. Een blik die je niet kunt plaatsen.
Voor iemand met RSD kan dat voelen als: ik doe iets fout. Ik ben lastig. Ik hoor hier niet.
Dat hoeft helemaal niet de bedoeling van de ander te zijn. Maar het gevoel is echt en onmiddellijk.
Hoe RSD zich kan uiten
RSD kan zich op verschillende manieren laten zien, naar buiten of naar binnen.
Bijvoorbeeld:
- intense schaamte of verdriet na kritiek
- boos of fel reageren om jezelf te beschermen
- situaties vermijden waarin beoordeling kan plaatsvinden
- alles persoonlijk op jezelf betrekken
- dagen blijven hangen in een opmerking
- jezelf terugtrekken na iets kleins
Wat vaak onzichtbaar blijft, is hoeveel energie dit kost.
RSD als motor voor maskeren en people pleasing
Een belangrijke, maar vaak onderbelichte kant van RSD is dat het maskeren en camoufleren kan versterken. Als afwijzing zo pijnlijk voelt, wordt aanpassen een logische strategie.
Veel mensen met RSD gaan:
- extra hun best doen
- overmatig rekening houden met anderen
- hun eigen mening inslikken
- gedrag aanpassen om maar niet op te vallen
- constant scannen of het wel goed is
People pleasing is dan geen karaktertrek, maar een beschermingsmechanisme. Op korte termijn voorkomt het afwijzing. Op lange termijn raak je jezelf kwijt.
RSD en conflictvermijding
RSD kan zich ook uiten in het vermijden van conflict. Voor veel mensen voelt spanning, een meningsverschil of de kans op afwijzing zó intens, dat vermijden veiliger lijkt dan aangaan.
Dat kan zich uiten in:
- grenzen niet uitspreken
- conflicten inslikken
- liever toegeven dan spanning riskeren
- situaties vermijden waarin botsing kan ontstaan
Bij sommige mensen krijgt dit patroon later een aanvullende diagnose, zoals een vermijdende persoonlijkheidsstoornis. Dat betekent niet dat RSD en zo’n diagnose hetzelfde zijn, en ook niet dat het één automatisch tot het ander leidt. Wel is er vaak overlap in onderliggende ervaringen: langdurige gevoeligheid voor afwijzing, schaamte, het gevoel niet te voldoen en het ontwikkelen van vermijding als beschermingsstrategie.
Dit zijn geen zwaktes, maar pogingen van het systeem om zichzelf te beschermen.
Waarom geruststellen vaak niet genoeg is
Zinnen als “je stelt je aan” of “dat bedoelde hij vast niet zo” missen vaak hun doel. Niet omdat ze slecht bedoeld zijn, maar omdat ze voorbijgaan aan de intensiteit van wat er gevoeld wordt.
RSD los je niet op met logica. Je verzacht het door erkenning.
Wat wél kan helpen
Wat kan helpen, is leren herkennen dat dit RSD is. Dat het een reactie is van je zenuwstelsel, niet een bewijs dat je tekortschiet.
Voor jezelf kan het helpen om:
- reacties niet direct te hoeven oplossen
- gevoelens te benoemen zonder oordeel
- te checken of iets feitelijk over jou gaat
- mild te zijn voor hoe hard iets binnenkomt
Voor de omgeving helpt het om te beseffen dat toon, timing en woordkeuze verschil kunnen maken.
RSD en zelfbeeld
Langdurige RSD kan het zelfbeeld aantasten. Als alles voelt als bevestiging dat je tekortschiet, ga je dat geloven.
Herkenning kan helpen om dat patroon te doorbreken. Niet om jezelf in een hokje te plaatsen, maar om te begrijpen waar dit vandaan komt.
Persoonlijke observatie
Wat ik bij mezelf herken, is hoe snel ik me aangesproken voelde. Hoe kleine nuances meteen iets raakten. Ik zie nu dat veel van mijn aanpassing, people pleasing en conflictvermijding niet voortkwam uit onzekerheid, maar uit een diep verlangen om afwijzing te voorkomen. Dat inzicht maakte het mogelijk om er milder naar te kijken en stap voor stap andere keuzes te oefenen.
Eindvraag voor de lezer
Wat zou er veranderen als we reacties op afwijzing niet zien als overgevoeligheid, maar als signalen van een systeem dat te vaak heeft moeten overleven?
Zo, dit komt even binnen. Natuurlijk weet ik dat ik de meest kleine veranderingen zie en mensen voel. Ik sta daar ook om bekend. Maar hoe dat komt en de impact daarvan overzag ik niet goed. Ik had afgelopen maanden al wat heftige openbaringen, dus dit komt best binnen. Maar fijn om het op een rijtje te zien. Dat werkt goed voor mij. Dank je wel daarvoor.
Dat snap ik heel goed. Weten dat je veel voelt en oppikt is iets anders dan overzien wat dat met je doet. Mooi dat het helpt om het zo op een rij te zien, ook al komt het binnen. Dank je voor het delen.
Heel verhelderend, ik was niet bekend met RSD.
ik denk dat mijn overgevoeligheid voor kritiek en afwijzing een gevolg kan zijn van een leven lang onbewust maskeren en pleasen. Erkenning en begrip zouden het mogelijk wat kun verzachten.
Ik heb de diagnose autisme onlangs gekregen en ben nog op zoek naar wat het voor mij betekent en hoe ermee om te gaan.
Mijn angst voor kritiek en afwijzing is groot en mijn zelfbeeld erg laag. Je verhaal heeft me weer een puzzelstukje opgeleverd, Dankjewel.
Dank je voor je openheid. Dat je dit nu zo kunt verbinden aan maskeren en pleasen is een belangrijke stap. Na een late diagnose valt er vaak veel op z’n plek, terwijl het ook confronterend is. Erkenning en begrip kunnen inderdaad verzachten. Fijn dat dit stukje je geholpen heeft in je zoektocht.
Oef….. had nog nooit iets meegekregen over RSD, maar wel mega herkenbaar! Als ADHD-er en BPS-persoon trek ik alles wat er gezegd wordt mijzelf persoonlijk aan. Er zijn dagen dat het goed gaat maar zodra ik enigszins spanning voel……ik ben zo benieuwd naar het stukje wat je zelf hiermee kan doen zoals je schrijft. Heb je daar meer informatie over?
Dank je wel voor je open reactie. Fijn dat je herkenning vindt, ook al is dat vaak confronterend.
Wat ik bedoel met “bewust worden” zit voor mij vooral in het leren herkennen van het moment dat die trigger aangaat. Op zo’n moment probeer ik even te analyseren: wat is er precies gezegd of gedaan, en wat raakt dit in mij. Is dit echt iets wat over mij gaat, of raakt het een oude gevoeligheid.
Wat mij kan helpen, is er met iemand over praten en een situatie samen uit elkaar halen, bijvoorbeeld met een begeleider. Soms helpt het ook om het voor mezelf op te schrijven of het te spiegelen, zelfs met iets als ChatGPT. Niet als hulpverlener, maar als klankbord. Alleen al erkenning krijgen dat iets lastig is of dat dit op RSD kan lijken, kan de lading wat laten zakken.
Of het gevoel ‘terecht’ is of niet, is op dat moment minder belangrijk. Het gevoel is er. En die erkenning kan helpen om het niet verder op te laten lopen.
Zo, dat slaat de spijker op zijn kop. Fijn dat het zo duidelijk beschreven wordt. Ik heb pmt gehad, maar hoe dit dan is ontstaan werd niet echt verteld. Duidelijk verhaal en ik denk dat het mensen in mijn omgeving kan helpen mij beter te begrijpen.
Wat verhelderend dit, nu weet ik dat ik me niet aanstel( altijd weer dat negatieve stemmetje).
Dat het dus echt is en er mag zijn en wetend dat het iets is wat er vroeger ingeslopen is door allerlei negativiteit. Ik ben nu 58 en weet nu dat ik er mag zijn zoals ik ben. Dank hiervoor.
wooow , sinds 2 jaar de diagnose ASS , HSP (wist ik al heel lang) , ben 55 jaar nu
Na jarenlang people pleasen, grenzen niet bewaken , alles heel persoonlijk nemen (wat collega’s dan ook zeiden van “je moet alles niet direct persoonlijk nemen” , dramaqueen genoemd worden (als de prikkels teveel werden) , vallen deze puzzelstukjes ook in mekaar ….
Dank je wel voor deze verhelderende uiteenzetting over RSD
Overgevoeligheid versus reactie van systeem dat al te vaak heeft moeten overleven: voor mij is het eerste iets dat je nu eenmaal bent, een gegeven waar je dan maar mee moet leren leven en labeling als het tweede een trauma reactie en dat geeft -hoe naar het gevoel ook is- perspectief.
Als het systeem kan helen en de mogelijkheid krijgt voor een alternatief, zou je in de toekomst minder belastend met vergelijkbare gebeurtenissen om kunnen gaan.
Mijn overgevoelige kant (laat ik het voor het gemak toch zo noemen) ontstond in mijn kindertijd toen ik op zoek was naar een veilige situatie en probeerde ieder ongemak, wrevel of verdriet bij de naderen te voorkomen zodat zij mij veiligheid gaven (natuurlijk helemaal niet nodig, maar ja, dat is hoe een kinderbrein werkt). Die kant kan mij te veel laten pleasen (overigens ook vechten), maar het is de zelfde kant die dankzij dit ontwikkeld is en me instaat stelt mensen snel aan te voelen. Ik kan me in de nesten werken als mijn onveilige gevoel geactiveerd is, maar in andere periodes is het nu juist een sterke kant van me.
Mijn boodschap aan wie dit leest: iedere “zwakheid” heeft ook een spiegelkant. Misschien zie je hem nog niet maar vindt hem en geniet er van, benut hem! Het maakte de lastige kant iig dragelijker.
Dank je voor hoe je dit verwoordt. Ik denk inderdaad dat heling en veiligheid veel kunnen verzachten in patronen die uit overleving zijn ontstaan. Tegelijk merk ik dat RSD zelf geen kwaliteit is die je “kunt benutten”, maar vooral een stressreactie van een zenuwstelsel dat te vaak aan heeft gestaan. Wat wél kan helpen, is begrijpen waar de reactie vandaan komt en leren er minder door overspoeld te raken. Die twee mogen naast elkaar bestaan.
Hallo,
Heel interessant om dit te lezen. Ik kende de term nog niet, wel (uiteraard) het gevoel van afgewezen worden, en niet begrijpen waardoor. Zelf denk ik dat ik deels ben gaan pleasen (heel lief zijn, super behulpzaam, absurd vrijgevig en altijd ijverig, een over-achiever). Maar deels ook ben gaan rebelleren; “Zo ben ik nou eenmaal” en “Je kent me toch, ik flap er alles uit”. Of “Ja, van mij kun je echt vanalles verwachten!”. Er lollig over doen als ik weer een flater sloeg, of net doen alsof ik bewust een grap maakte. Sowieso veel grappen maken want als mensen lachen worden ze minder snel boos. Herkenbaar voor mensen?
Ja, heel herkenbaar. Veel mensen bewegen precies tussen die twee: pleasen om afwijzing te voorkomen én rebelleren om zichzelf te beschermen. Humor kan dan een overlevingsstrategie worden, om spanning te dempen en controle te houden. Fijn hoe je dit zo helder onder woorden brengt. Dat alleen al geeft veel herkenning.
Nanda, dankjewel voor weer een zeer verhelderend blog. Ik heb een deel ervan gebruikt om naar mijn cardioloog te sturen, die met een kort schriftelijk berichtje de overstap naar een ander medicijn had goedgekeurd, zonder een back-up. Ik heb voor haar een soort overstapprotocol geschreven en daarin verwoord wat ik nodig had gehad. Met meer informatie en begeleiding, was het denk ik niet nodig geweest dat ambulancepersoneel een ECG moesten komen maken bij ons thuis. De paniek was groot bij mij en ik hoop dat ik kan voorkomen dat dit een ander ook zal overkomen.
Mocht je willen weten wat ik in het “protocol” heb geschreven, laat het dan maar weten.
Dank je wel voor het delen. Wat heftig dat het zo heeft moeten lopen, en tegelijk heel krachtig hoe je dit zo helder hebt verwoord richting je cardioloog. Als je het fijn vindt, ben ik inderdaad nieuwsgierig naar hoe je dat protocol hebt beschreven. Je mag het gerust mailen. Niet om letterlijk te delen, maar omdat dit soort woorden anderen mogelijk ook kan helpen om beter aan te geven wat ze nodig hebben.