De laatste jaren komt er steeds meer aandacht voor vrouwen die pas op latere leeftijd een diagnose krijgen van autisme en/of ADHD. Vaak hoor je dat trauma ook een rol speelt in hun leven. Dit roept een interessante vraag op: wat was er eerst? Is er een aangeboren en genetische oorzaak die je gevoeliger maakt voor trauma? Of zorgt trauma ervoor dat je brein zich op een bepaalde manier ontwikkelt, waardoor kenmerken van autisme en ADHD ontstaan of versterkt worden?
Mijn verhaal
Als ervaringsdeskundige op dit gebied weet ik hoe complex deze vraagstukken kunnen zijn. Mijn leven was vanaf het begin al intens. Ik werd geboren als kind van twee tieners in de jeugdzorg, die zelf niet klaar waren voor het ouderschap. In mijn familie speelt trauma een grote rol; pijn en overlevingsstrategieën worden doorgegeven van ouder op kind, zonder dat iemand echt weet hoe die cirkel te doorbreken.
Als klein meisje was ik al gefascineerd door de psyche van de mens. Waarom denken mensen zoals ze denken? Waarom handelen ze zoals ze handelen? Ik wilde psychologie studeren, maar mijn leven liep anders. Ik kreeg verkeerde diagnoses en maakte veel trauma’s door. Pas op mijn 29e kreeg ik de diagnose autisme, en op mijn 31e ADHD. Dat was een opluchting: “Ik was niet gek.” Vanaf dat moment ben ik me gaan verdiepen in autisme en ADHD, en daaruit ontdekte ik voor mezelf al snel de link met trauma.
De invloed van trauma op het brein
Een vraag die me blijft bezighouden: als een baby in de baarmoeder al stress ervaart, omdat het ongewenst is of in een onveilige situatie groeit, is het dan niet logisch dat het brein gevoeliger wordt afgesteld op gevaar? Dit sluit aan bij wat bekend is over het zenuwstelsel: een brein dat zich ontwikkelt onder chronische stress, leert sneller gevaar te herkennen. Maar ben je dan gevoeliger voor trauma omdat je neurodivergent bent? Of is je brein neurodivergent geworden door de traumatische ervaringen of zelfs door het trauma dat je ouders of grootouders hebben meegemaakt?
Onderzoek naar trauma suggereert dat trauma in staat is om het DNA te beïnvloeden en tot drie generaties doorgegeven kan worden. Bessel van der Kolk beschrijft in Traumasporen hoe trauma zich niet alleen in de geest, maar ook in het lichaam nestelt. Dit doet me afvragen: is de genetische basis van autisme en ADHD altijd een “foutje” in de natuur? Of is het een evolutionaire aanpassing aan langdurige stress in een familiegeschiedenis?
Verschillende perspectieven
Tegelijkertijd zijn er mensen met autisme of ADHD die zich hier helemaal niet in herkennen. Zij hebben een fijne jeugd gehad, zonder grote trauma’s of familieproblemen. Autisme is genetisch bepaald wordt veelal benoemd, in mijn familie is er bijvoorbeeld ook een genetische oorzaak gevonden.
Maar dan nog blijft de vraag: waar komt die genetische variatie vandaan? Is het simpelweg een mutatie, of speelt erfelijke stress een rol? We weten bijvoorbeeld instinctief wanneer we moeten wegduiken als een auto op ons afkomt, zelfs als we nooit eerder zijn aangereden. Zou trauma zich op een vergelijkbare manier in ons DNA kunnen nestelen?
Nog zoveel te leren
Er is nog zoveel te ontdekken over de psyche van de mens, over DNA en het zenuwstelsel. We staan nog maar aan het begin van het begrijpen hoe trauma en neurodivergentie zich tot elkaar verhouden. En misschien is dat wel de kern van dit alles: dat er geen eenduidig antwoord is. Dat sommige mensen neurodivergentie ervaren als een uitdaging, terwijl anderen het zien als een andere manier van denken. En het zou mooi zijn wanneer beide perspectieven, maar ook andere perspectieven naast elkaar mogen bestaan en er ruimte ontstaat om met elkaar, de mensen die autisme en/of ADHD hebben, daarover van mening en ervaring te wisselen.
