Prikkels komen niet alleen van buiten. Ze komen ook van binnenuit je lichaam. En juist dát stuk wordt vaak vergeten. Terwijl het voor veel neurodivergente mensen een enorme rol speelt in overbelasting, uitval en moeite met grenzen voelen.

Prikkelverwerking is meer dan wat je ziet en hoort
Prikkelverwerking is de manier waarop je brein informatie verwerkt. Dat gaat over alles wat binnenkomt. Van buiten én van binnen.

Naast externe prikkels zoals geluid en licht, zijn er ook:

• lichamelijke signalen
• spanningssignalen
• bewegingssignalen
• interne sensaties

Als die verwerking anders loopt, kan je lichaam je te laat, te vaag of juist te heftig waarschuwen. Niet omdat je niet oplet, maar omdat het systeem anders werkt.

Daar komen drie belangrijke begrippen bij kijken: interoceptie, proprioceptie en vestibulaire verwerking.

Interoceptie – signalen van binnenuit je lichaam
Interoceptie is het vermogen om signalen van binnenuit je lichaam te voelen en te herkennen.

Het gaat onder andere over:

• honger en dorst
• vermoeidheid
• spanning en stress
• pijn
• hartslag
• moeten plassen of poepen
• het gevoel dat iets te veel wordt

Bij veel neurodivergente mensen werkt interoceptie anders. Dat betekent niet dat die signalen er niet zijn, maar dat ze:

• later doorkomen
• vaag blijven
• pas opvallen als ze al extreem zijn

Je merkt bijvoorbeeld pas dat je honger hebt als je al trillerig bent. Of pas dat je moe bent als je instort. Of pas dat je overprikkeld bent als het al niet meer gaat.

Dat maakt bijsturen lastig. Want hoe moet je pauzeren als je het signaal pas voelt als je er al overheen bent.

Waarom dit zo vaak wordt verward met ‘niet goed voor jezelf zorgen’
Van buitenaf lijkt het soms alsof iemand signalen negeert. Alsof iemand “gewoon door blijft gaan” of “niet luistert naar zijn lichaam”.

Maar als je die signalen niet helder voelt, kun je er ook niet naar handelen. Dat is geen onwil. Dat is een verstoorde of vertraagde interoceptie.

Veel mensen leren pas laat dat wat zij ervaren niet normaal is voor iedereen, omdat het voor hen altijd zo geweest is.

Proprioceptie – weten waar je lichaam is in de ruimte
Proprioceptie is het systeem dat je vertelt waar je lichaam zich bevindt en hoe het beweegt.

Het helpt je:

• inschatten waar je armen en benen zijn
• bepalen hoeveel kracht je gebruikt
• je lichaam coördineren
• bewegen zonder steeds te kijken

Bij veel neurodivergente mensen werkt dit minder nauwkeurig. Dat kan zich uiten in:

• overal tegenaan lopen
• vaak blauwe plekken hebben zonder te weten waarvan
• dingen omstoten
• struikelen
• onhandig bewegen
• moeite met fijne motoriek

Dit wordt vaak afgedaan als onhandigheid of slordigheid. Maar het is een ander lichaamsinformatiesysteem. Je lichaam krijgt simpelweg andere feedback.

Vestibulaire verwerking – balans en beweging
De vestibulaire verwerking heeft te maken met balans en oriëntatie. Dit systeem zit in het binnenoor en helpt bij:

• evenwicht
• snelheid inschatten
• beweging voelen
• weten of je recht staat

Als dit systeem anders werkt, kun je:

• sneller duizelig zijn
• spanning voelen bij onverwachte beweging
• moeite hebben met trappen of roltrappen
• je onveilig voelen in bewegende omgevingen

Ook dit is prikkelverwerking. Alleen wordt het zelden zo benoemd.

Waarom deze systemen samen zoveel invloed hebben
Interoceptie, proprioceptie en vestibulaire verwerking werken samen. Als één of meer van deze systemen anders functioneren, moet je brein harder werken om alles bij elkaar te houden.

Dat kost energie. Veel energie.

En dat verklaart waarom:

• mensen snel overprikkeld raken zonder duidelijke oorzaak
• grenzen pas laat voelbaar zijn
• uitval vaak “plotseling” lijkt
• herstel zo lang kan duren

Het lichaam geeft wel signalen, maar ze komen te laat, te vaag of te hard.

De link met stress en overleving
Als je jarenlang op een hoog stressniveau leeft, bijvoorbeeld door maskeren, aanpassen of onbegrip, raakt je systeem gewend aan spanning. Dat wordt de norm.

Subtiele signalen verdwijnen naar de achtergrond. Alles staat standaard op aan. Daardoor voelt stress niet meer als stress, maar als normaal. Totdat het systeem het niet meer trekt.

Dat maakt ook dat mensen vaak zeggen:
“Ik was helemaal niet zo gestrest.”
Terwijl ze dat objectief gezien wel waren.

Dit raakt aan alles wat we al bespraken
Deze vorm van prikkelverwerking raakt direct aan:

• moeite met grenzen voelen
• alexithymie
• autistische burn-out
• laat instorten
• zelfverwijt en schaamte

Als je lichaam je niet op tijd waarschuwt, lijkt het alsof je faalt. Terwijl het systeem simpelweg anders werkt.

Wat helpt wél
Niet forceren, maar vertalen.

Wat kan helpen:

• vaste eet en rustmomenten, los van gevoel
• pauzes plannen vóórdat het nodig voelt
• leren herkennen van vroege, subtiele signalen
• werken met externe hulpmiddelen in plaats van vertrouwen op gevoel
• mildheid voor het feit dat je lichaam niet altijd op tijd praat

Voor de omgeving helpt het om te begrijpen dat “niet voelen” vaak betekent “niet kunnen herkennen”, niet “niet willen”.

Persoonlijke observatie
Wat ik bij mezelf herken, is dat mijn lichaam signalen vaak pas laat doorgeeft. Honger, vermoeidheid, spanning. En ook hoe onhandig ik ben in de ruimte, overal tegenaan lopen, blauwe plekken zonder dat ik weet waarvan. Pas toen ik hierover leerde, viel er veel op zijn plek. Niet als excuus, maar als verklaring.

Eindvraag voor de lezer
Wat zou er veranderen als we stoppen met denken dat signalen missen een karakterkwestie is, en het zien als een andere manier waarop een lichaam informatie verwerkt?

• Voorbeelden delen
  Als iemand iets vertelt, reageren wij vaak met een verhaal uit ons eigen leven. Niet om het gesprek over te nemen, maar juist om te laten zien: ik snap wat je bedoelt, ik herken het. Voor veel neurotypische mensen voelt dat alsof je het gesprek kaapt of het terug naar jezelf trekt. Voor ons is het een vorm van erkenning.
• Rechtstreeks formuleren
  Veel ND’ers zeggen dingen direct, zonder omhaal. Niet omdat we bot willen zijn, maar omdat we zo communiceren. Voor de ander kan dat hard of ongevoelig overkomen, terwijl er juist eerlijkheid en openheid achter zit.
• Weinig oogcontact
  Voor sommigen van ons is oogcontact pijnlijk of afleidend. We luisteren beter als we niet steeds iemand hoeven aan te kijken. Maar dit wordt vaak geïnterpreteerd als ongeïnteresseerd of respectloos. Terwijl het tegendeel waar is: juist door niet te kijken, kunnen we beter opnemen wat je zegt.
• Veel details delen
  Wanneer we enthousiast of hypergefocust zijn, delen we vaak álle details. Voor de ander kan dat voelen als te veel of als afdwalend. Voor ons is het juist hoe we betekenis opbouwen en betrokkenheid tonen.

Deze verschillen lijken klein, maar ze maken groot verschil in hoe we elkaar begrijpen of misverstaan.

Hoe snel misverstanden ontstaan

Het pijnlijke is dat dit soort misverstanden diep ingrijpt in contact. Waar wij oprecht nieuwsgierig zijn, horen anderen een oordeel. Waar wij door herkenning een voorbeeld geven, voelt de ander zich overschaduwd. Waar wij luisteren zonder oogcontact, denkt de ander dat we er niet bij zijn.

Het gevolg: we leren soms dat we beter kunnen zwijgen, ons aanpassen, of onszelf censureren. Maar daarmee gaat juist de kans verloren op écht contact en verbinding.

Wat écht helpt

Praktische aanpassingen zijn welkom, maar ze maken het verschil niet als de houding erachter ontbreekt. Wat echt helpt is:

• Nieuwsgierigheid zien voor wat het is. Een vraag is meestal gewoon een vraag.
• Voorbeelden niet zien als egoïsme, maar als erkenning.
• Niet aannemen dat er een oordeel of desinteresse achter zit.
• Besef dat communicatie voor ND vaak meer energie kost. Een beetje geduld kan veel spanning wegnemen.
• Echt luisteren. Niet alleen horen wat iemand zegt, maar ook openstaan voor waarom en hoe het gezegd wordt.

Van goedbedoeld naar betekenisvol

Een lamp uitdoen kan fijn zijn. Maar wat mij écht helpt, is als iemand de moeite neemt om mijn manier van communiceren serieus te nemen. Als iemand niet schrikt van mijn vragen, maar ze beantwoordt. Als iemand mijn voorbeeld niet ziet als egoïsme, maar als erkenning. Als iemand doorvraagt in plaats van afwijst.

Het verschil tussen rekening houden en echt luisteren is groot. Rekening houden gaat over zichtbare gebaren. Echt luisteren gaat over begrijpen, respecteren en ruimte geven.

Rekening houden is aardig. Echt luisteren is waardevol.

Dat heeft vaak te maken met object permanence.

Wat is object permanence
Object permanence is het vermogen om dingen mentaal aanwezig te houden, ook als je ze niet ziet, hoort of direct ervaart. Bij de meeste mensen werkt dit grotendeels automatisch.

Bij veel neurodivergente mensen werkt dit anders. Niet afwezig, maar minder vanzelfsprekend en sterk afhankelijk van zicht, context en prikkels.

Dat betekent niet dat iets onbelangrijk is. Het betekent dat het brein minder goed vasthoudt wat niet actief wordt waargenomen.

Object permanence gaat over meer dan spullen
Vaak wordt object permanence uitgelegd aan de hand van spullen, maar het speelt op veel meer vlakken.

Het kan gaan over:

• taken
• afspraken
• administratie
• mensen
• vriendschappen
• relaties
• plannen
• zelfzorg

Alles wat niet zichtbaar, hoorbaar of actief aanwezig is, kan uit beeld verdwijnen.

Hoe dit eruit kan zien in het dagelijks leven
Bij spullen:

• een keukenkast vol producten die over datum zijn
• dingen opnieuw kopen omdat je vergeten was dat je ze al had
• spullen wegleggen “op een veilige plek” en ze nooit meer terugvinden

Een bekend voorbeeld is iemand die bewust geen deurtjes op haar keukenkastjes heeft. Niet omdat dat mooier is, maar omdat zicht nodig is. Door te zien wat er is, blijft het aanwezig in het hoofd. Zo voorkom je dat dingen verdwijnen, letterlijk en figuurlijk.

Dat is geen slordigheid. Dat is een aanpassing aan hoe het brein werkt.

Object permanence en taken
Taken verdwijnen net zo makkelijk als spullen.

Een taak die niet urgent is, zakt weg. Niet omdat je hem niet belangrijk vindt, maar omdat hij geen prikkel geeft. Pas als er druk ontstaat, een deadline of een herinnering van buitenaf, komt hij weer omhoog.

Dat verklaart waarom veel mensen zeggen:
“Ik wist het wel, maar het was gewoon weg.”

Object permanence en relaties
Dit onderwerp wordt extra beladen als het over mensen gaat.

Veel neurodivergente mensen herkennen dit in vriendschappen. Niet omdat die vriendschappen niet belangrijk zijn, maar omdat als er geen actief contact is, iemand minder aanwezig is in het hoofd.

Dat kan betekenen:

• je denkt niet automatisch aan appen
• je mist iemand pas als je contact hebt
• je reageert warm en betrokken in het moment
• maar het initiatief lijkt ongelijk verdeeld

Voor de buitenwereld kan dat voelen als: het moet altijd van één kant komen.

Persoonlijke observatie
Wat ik bij mezelf herken, is dat dit effect heeft gehad op vriendschappen. Er zijn vriendschappen stukgelopen omdat het voor de ander voelde alsof het initiatief altijd bij hen lag. Dat doet pijn, juist omdat het niets zegt over hoe belangrijk iemand voor mij is.

Daarom benoem ik dit vaak vrij vroeg. Dat het geen onwil is als iemand niets van me hoort. En ook geen excuus of afschuiven op een diagnose. Het is een beschrijving van hoe mijn hoofd werkt. Ik probeer dat te ondervangen met hulpmiddelen, zoals herinneringen in mijn telefoon bij belangrijke momenten, verjaardagen of spannende afspraken. Omdat ik het wél belangrijk vind.

Maar ja, soms gaat het alsnog mis. En dat zegt niets over iemands waarde voor mij, alleen iets over de manier waarop mijn brein informatie vasthoudt.

Waarom dit niets zegt over interesse of betrokkenheid
Vergeten is niet hetzelfde als niet geven om. Dat onderscheid is cruciaal.

Veel neurodivergente mensen voelen verbinding sterk in het moment. Ze zijn oprecht aanwezig, warm en betrokken. Alleen werkt het vasthouden en vooruitdenken anders.

Dat vraagt uitleg en afstemming, geen oordeel.

Object permanence en stress
Onder stress wordt object permanence vaak zwakker. Het brein focust op het directe nu. Alles wat niet acuut is, verdwijnt.

Dat verklaart waarom mensen:

• in rustige periodes dingen goed bijhouden
• onder druk alles vergeten
• pas reageren als iets urgent wordt

Stress vernauwt. Het motiveert niet.

De link met executieve functies
Object permanence en executieve functies zijn nauw verbonden. Als overzicht, planning en werkgeheugen onder druk staan, verdwijnen dingen sneller uit beeld.

Dat kan een vicieuze cirkel worden:
vergeten
schaamte
harder proberen
meer stress
nog meer vergeten

Wat helpt wél
Niet harder onthouden, maar zicht en structuur creëren.

Wat vaak helpt:

• belangrijke dingen zichtbaar laten
• reminders automatiseren
• vaste routines koppelen aan momenten
• spullen niet wegstoppen maar positioneren
• afspraken direct vastleggen

Dit zijn geen trucjes. Dit zijn ondersteunende structuren.

Wat helpt de omgeving
Voor de omgeving helpt het om te beseffen dat vergeten niet persoonlijk is.

Helpend zijn:

• duidelijkheid
• herhaling zonder verwijt
• samen afspraken vastleggen
• ruimte laten voor hulpmiddelen

Niet: “je moet er gewoon aan denken.”
Wel: “hoe kunnen we dit samen zo inrichten dat het werkt.”

Eindvraag voor de lezer
Wat zou er veranderen als we vergeten niet zien als gebrek aan aandacht of inzet, maar als een andere manier waarop een brein toegang heeft tot wat belangrijk is?

Ik voel mij het zekerst tijdens een 1 op 1 gesprek. Ik kan mij dan goed concentreren op de ander en er is weinig afleiding. In groepssituaties praten mensen vaak door elkaar en dat put mij uit. De onzekerheid komt bij mij dan ook naar boven want, als ik dan wel iets zeg, zijn er gelijk meerdere paren ogen op mij gericht en dat vind ik nog wel spannend. Wat je vaker ziet bij vrouwen met autisme en wat ik ook doe, is na de hand analyseren wat ik heb gezegd en gedaan. Dit echt tot op detail niveau. Sinds ik weet dat ik autisme heb en dit een kenmerk daarvan is, kan ik mezelf hierin remmen door te zeggen ‘ dit is je autisme en je onzekerheid’. Omdat ik mij hierdoor niet wil laten leiden, kan ik mijn brein dus stoppen. Want dit analyseren kost heel veel energie en is naar mijn mening ook compleet onnodig. Je kunt je voorstellen dat ik in werksituaties waarin ik vroeger zat, zoals op kantoor, ’s avonds dan heel veel te analyseren had. Werk dan 5 dagen in de week en aan het eind van de week ben je kapot.

Over werk gesproken, ik heb dus een tijdje op kantoor gewerkt. Op dat moment wist ik nog niet dat ik autisme had. Het meest typische was: ik heb voor (deels) hetzelfde bedrijf stage gelopen. Hierbij had ik omlijnde taken, zat ik met maximaal 3 mensen in een rustige ruimte en werden de taken stap voor stap uitgebreid. Op deze manier kon ik 40 uur per week wel volhouden en haalde ik zelfs een 9. Ik behaalde mijn diploma en werd vervolgens gevraagd of ik op een andere locatie wilde gaan werken. Dit wilde ik. Het verschil: vrije inloop in de kantoorruimte, collega’s die graag kletsten, de telefoon die om de haverklap ging, veel meer taken die door elkaar liepen en dan ook nog veranderingen van systemen die ik in de basis nog niet helemaal onder de knie had. Gevolg: meerdere keren per week huilend op het toilet omdat het mij te veel werd. Na een half jaar heb ik deze baan opgezegd. Ik snapte het op dat moment niet helemaal omdat ik toch een diploma had gehaald en theoretisch het echt wel aan kon. Zo zie je maar, zelfde diploma, bijna zelfde bedrijf en toch een totaal verschil in resultaat.  Dit is een van de ervaringen waar ik onzeker van werd. Toen ik de diagnose kreeg, vielen deze puzzelstukjes op hun plek en was het heel verklaarbaar voor mezelf waarom het zo is gegaan. Dit helpt in zachter zijn voor mezelf en te helen van mijn negatieve ervaringen.

Nu ik na al die jaren en ervaringen weet dat ik 1 op 1 het sterkste ben, heb ik dus de ambitie om autismecoach te worden. Dit is een doel voor op zijn vroegst volgend jaar. Ergens voelt het wel eng om weer een nieuwe stap aan te gaan, omdat ik na al die negatieve ervaringen van het verleden steeds banger ben geworden om iets nieuws aan te gaan. Maar ik laat mij door angst en onzekerheid niet leiden en weet zeker dat er een moment gaat komen dat ik de stap ga zetten.

Qua privéleven zoek ik ook vaak 1 op 1 contact op. Ik vind het heel belangrijk om interesse in iemand te blijven tonen en betrokken te zijn. Het zit in mijn karakter om zorgzaam te zijn. Wel is het door mijn autistische brein lastig om dingen te onthouden die ik graag zou willen onthouden. De truc die ik toepas is om in mijn telefoonagenda een melding te zetten op de dag dat ik diegene weer zie met hetgeen wat ik hem of haar zou willen vragen, zoals bijvoorbeeld naar een gezondheidskwestie. Dit geeft mijn brein rust want ik hoef het niet meer te onthouden omdat ik eraan herinnert word.

Wel heb ik nog altijd bij leeftijdsgenoten het gevoel dat ik anders ben. Onbewust ga ik mezelf met hen vergelijken en voel me dan al gauw onzeker worden. Zeker tijdens een feestje bijvoorbeeld als ik zie hoe makkelijk sociaal contact anderen (lijkt) af te gaan en ik maar zit te denken wat ik kan zeggen. Ik ben er zeker wel beter in geworden, mede omdat ik heb geaccepteerd dat ik zo ben en dat het goed genoeg is. Dit geeft juist lucht en ruimte om meer mezelf te zijn en dan ontstaan er spontane gesprekken. Heel interessant vind ik het, hoe een brein werkt. Deze leergierigheid helpt mij vooruit.

Verjaardagen zullen nooit mijn hobby worden en dat is oké. Bijna iedereen heeft wel eens sociale verplichtingen die diegene liever zou overslaan. Dat hoort bij het leven vind ik. Het is voor mij een kwestie van de juiste balans zoeken in energie, mezelf ontwikkelen en mijn brein niet overbelasten. Dit is maatwerk, voor iedereen anders. Gun jezelf de tijd om dit te onderzoeken en doe wat voor jou goed voelt.

Anna

Veel van wat er verteld werd kende ik al. De verschillende zintuigen. Overprikkeling. Het belang van herstel. De invloed van licht, geluid, geur en andere prikkels op ons dagelijks functioneren. Dat zijn onderwerpen waar ik me al langer in verdiep en waar ik ook regelmatig over schrijf. Toch bleef ik na afloop vooral nadenken over iets anders.

Mijn eigen signaleringsplan gaat vooral over oplopende spanning. Wat merk ik als het te veel wordt? Hoe herken ik dat ik richting mijn grens ga? Wat helpt mij om weer tot rust te komen? Dat zijn belangrijke vragen. Ze hebben me geholpen om signalen eerder op te merken en beter voor mezelf te zorgen. Maar terwijl ik luisterde, realiseerde ik me dat mijn signaleringsplan eigenlijk vooral gericht is op één kant van het verhaal. Op wat er gebeurt als er te veel binnenkomt.

Niet op wat er gebeurt als er te weinig binnenkomt.

Onderprikkeling krijgt veel minder aandacht

Wanneer we praten over prikkels, gaat het bijna altijd over overprikkeling. Dat is logisch. Veel neurodivergente mensen weten hoe het voelt als alles te veel wordt. Het volle hoofd. De uitputting. Het gevoel dat zelfs kleine dingen ineens enorm veel energie kosten. Onderprikkeling krijgt veel minder aandacht. Misschien ook omdat het minder zichtbaar is.

Als iemand overprikkeld raakt, valt dat vaak op. Iemand trekt zich terug, raakt geëmotioneerd, wordt prikkelbaar of loopt vast. Maar onderprikkeling ziet er lang niet altijd uit als verveling, terwijl dat vaak wel het eerste is waar mensen aan denken. Voor mij was dat een interessant inzicht.

Onderprikkeling kan zich namelijk op heel andere manieren laten zien. In eindeloos scrollen zonder dat het iets oplevert. In steeds opnieuw op zoek gaan naar iets nieuws. In uitstelgedrag. In onrust. In overal aan beginnen en niets afmaken. In het gevoel dat er iets ontbreekt, zonder dat je precies weet wat. Soms voelt onderprikkeling zelfs als vermoeidheid. En juist dat maakt het ingewikkeld.

Want als ik moe ben, is mijn eerste gedachte meestal dat ik rust nodig heb. Maar wat als die moeheid niet ontstaat doordat er te veel is geweest? Wat als mijn brein juist te weinig krijgt van wat het nodig heeft? Te weinig uitdaging. Te weinig afwisseling. Te weinig creativiteit. Te weinig dingen waar ik oprecht enthousiast van word.

Dan lost extra rust het probleem niet op.

Wat als je de signalen niet voelt?

Een tweede inzicht dat bleef hangen, ging over iets waar ik al vaker tegenaan ben gelopen. Veel adviezen gaan uit van hetzelfde principe: luister naar je lichaam. Dat klinkt logisch. Alleen gaat het ervan uit dat je lichaam de signalen duidelijk doorgeeft. Maar wat als dat niet altijd gebeurt?

Wat als je pas merkt dat je moe bent wanneer je eigenlijk al te ver bent gegaan? Wat als je pas ontdekt dat je honger hebt wanneer je begint te trillen? Wat als je pas doorhebt dat iets te veel was toen je al volledig vastgelopen bent?

Voor veel neurodivergente mensen zijn die signalen niet afwezig. Ze komen alleen minder duidelijk binnen. Soms zachter. Soms later. Soms pas wanneer het probleem al veel groter is geworden. Dat maakt het lastig om op tijd bij te sturen.

Want hoe luister je naar signalen die je nauwelijks hoort?

Misschien gaat een signaleringsplan niet alleen over herkennen

Dat was misschien wel de gedachte die ik uiteindelijk meenam uit het webinar. Misschien is een signaleringsplan niet alleen bedoeld om signalen te herkennen. Misschien is het soms ook bedoeld om signalen actief te controleren. Niet alleen vragen hoe ik me voel. Maar ook stilstaan bij vragen als:

• Wanneer heb ik voor het laatst gegeten?
• Heb ik vandaag genoeg gedronken?
• Heb ik voldoende bewogen?
• Wanneer had ik voor het laatst een herstelmoment?
• Hoeveel afspraken heb ik deze week gehad?
• Heb ik vandaag iets gedaan waar ik energie van krijg?
• Heb ik het warm of heb ik het koud?

Dat zijn vragen die niet altijd gaan over voelen. Soms gaan ze juist over bewust controleren wat mijn lichaam of brein misschien niet vanzelf aan mij vertelt.

En misschien hoort daar nog een vraag bij die ik mezelf vaker wil stellen:
Ben ik eigenlijk overprikkeld? Of ben ik juist onderprikkeld?

Ik denk dat daar voor mij nog veel winst te behalen valt.

Ik zie geen “autisme hier” en “ADHD daar”. Ik zie mensen.

Mensen die vaak al hun hele leven proberen te begrijpen waarom de wereld voor hen zoveel harder binnenkomt. Waarom sociale situaties zoveel energie kosten. Waarom hun hoofd nooit echt stil is. Waarom ze alles lijken te voelen, analyseren en verwerken op een manier die anderen niet lijken te herkennen.

En steeds vaker vraag ik me af: wat als we op de verkeerde manier kijken naar neurodivergentie?

Begrijp me niet verkeerd. Ik weet dat diagnoses voor veel mensen juist rust brengen. Ook voor mij bracht herkenning veel antwoorden. Dingen waar jarenlang schaamte op zat, kregen context. Ik denk ook absoluut niet dat diagnoses onzin zijn of geen waarde hebben. Maar tegelijk merk ik dat er iets wringt.

Want de DSM kijkt vooral naar gedrag. Naar wat zichtbaar is aan de buitenkant. Naar kenmerken, patronen en symptomen. Niet naar hoe iets voelt vanbinnen. Niet naar hoeveel energie iets kost. Niet naar wat iemand probeert te compenseren. Niet naar wat er gebeurt wanneer iemand jarenlang probeert te functioneren in een wereld die niet op hem afgestemd voelt.

“Problemen met sociale communicatie.” Dat is de omschrijving.

Maar hoeveel neurodivergente mensen zijn juist constant bezig met sociale communicatie? Met analyseren, spiegelen, opletten, aanpassen, nadenken, corrigeren en voorspellen? Niet omdat het hen niets interesseert, maar juist omdat hun brein er zó bewust mee bezig is.

“Snel afgeleid.” Maar wat als dat hoofd niet leeg is, maar juist overvol? Vol ideeën, verbanden, gedachten, prikkels en informatie die allemaal tegelijk binnenkomt?

Hoe meer mensen ik spreek, hoe minder het voor mij voelt alsof autisme, ADHD en andere labels volledig los van elkaar staan. De overlap is enorm. Overprikkeling. Hyperfocus. Maskeren. Uitputting. Sociale verwarring. Vastlopen op verwachtingen. Het gevoel anders te zijn zonder precies te begrijpen waarom.

Voor mij voelt neurodivergentie steeds minder als “een verzameling stoornissen” en steeds meer als een andere manier van verwerken, voelen en bestaan.

En nee, ik denk niet dat neurodivergentie ontstaat door de maatschappij. Voor mij zit dat verschil diep in hoe iemand informatie verwerkt, voelt en de wereld ervaart. In je brein. In je zenuwstelsel. In je hele manier van zijn.

Maar ik denk wel dat veel van het vastlopen ontstaat doordat die manier van zijn voortdurend botst met hoe de maatschappij is ingericht.

Een maatschappij waarin veel draait om snelheid, flexibiliteit, sociale vanzelfsprekendheid, constante prikkels en aanpassen aan verwachtingen die niet voor ieder brein haalbaar of natuurlijk voelen. En ik denk dat daar een groot deel van de pijn ontstaat.

Niet alleen door hoe een neurodivergent brein werkt, maar door jarenlang horen dat jouw natuurlijke manier van denken, voelen of reageren “te veel”, “te moeilijk”, “te gevoelig” of “verkeerd” is. Dat doet iets met een mens. Dat doet iets met zelfbeeld.

Ik denk ook niet dat alles alleen maar opgelost zou zijn als de maatschappij anders ingericht was. Sommige neurodivergente mensen lopen ernstig vast. Sommige mensen ervaren hun neurodivergentie absoluut als beperking of lijdensdruk. Ondersteuning blijft belangrijk. Hulp blijft belangrijk. Begrip alleen lost niet alles op.

Maar ik vraag me wel steeds vaker af hoeveel van die lijdensdruk versterkt wordt doordat neurodivergente mensen voortdurend proberen te functioneren in een wereld die gebouwd is rondom een andere norm.

Misschien roept dit weerstand of vragen op. Dat snap ik. Dit onderwerp raakt aan identiteit, erkenning, pijn en jarenlang zoeken naar antwoorden.

Dit is ook geen wetenschappelijke conclusie of absolute waarheid. Het is een visie die is gegroeid door mijn eigen ervaringen, de gesprekken die ik voer en de patronen die ik steeds opnieuw tegenkom.

Maar hoe langer ik hiermee bezig ben, hoe minder ik geloof dat neurodivergente mensen gerepareerd moeten worden.

Misschien moeten ze vooral begrepen worden.

Toch zat ik niet veel later huilend op de bank.

Niet vanwege dat diploma. Niet vanwege de opleiding. Zelfs niet vanwege de mensen die wel of niet reageerden op mijn bericht. Het raakte iets wat dieper zat en wat ik eigenlijk al langer met me meedraag.

Ik denk dat veel mensen naar mijn leven kijken en iemand zien die veel doet. Ze zien Neurodivers Denken. Ze zien de bijeenkomsten, de boeken, de berichten op social media en de gesprekken die ik voer. Ze zien iemand die dingen organiseert, projecten opzet en zich inzet voor anderen. En ik begrijp dat ook. Dat is immers wat zichtbaar is.

Wat mensen niet zien, zijn de systemen achter de schermen. Ze zien niet dat veel van mijn berichten weken vooruit gepland staan, zodat alles doorloopt als ik uitval. Ze zien niet de lijstjes die ik nodig heb om overzicht te houden. Ze zien niet hoeveel energie het kost om een relatief kleine hoeveelheid werk gedaan te krijgen. Ze zien niet de taken die blijven liggen, de dingen die ik vergeet, de fouten die ik maak als mijn hoofd of lichaam niet meewerkt.

Zo vergat ik laatst een herinneringsmail te sturen voor een bijeenkomst. Ik maakte een extra lijstje omdat ik anders het overzicht kwijtraakte. Ik bracht pakketjes weg en bedacht me onderweg dat ik er nog eentje was vergeten. Geen grote rampen, maar wel de dagelijkse realiteit achter de schermen. De dingen die niemand ziet, omdat aan de buitenkant alles gewoon doorgaat.

Ze zien dat het draait.

Ze zien niet hoeveel touwtjes ik voortdurend vasthoud om het draaiende te houden.

Misschien is dat ook waarom ik me soms eenzaam voel. Niet omdat ik geen mensen om me heen heb. Niet omdat mensen niet hun best doen. Maar omdat er een verschil bestaat tussen begrijpen en echt invoelen.

Veel mensen weten dat ik chronisch vermoeid ben. Veel mensen weten dat ik beperkt ben in energie. Ze weten dat ik keuzes moet maken en regelmatig moet herstellen. Maar weten is iets anders dan voelen wat dat betekent. Voelen hoe het is om dagelijks te moeten onderhandelen tussen wat je graag zou willen en wat je lichaam daadwerkelijk toelaat. Voelen hoe het is om ideeën, dromen en plannen te hebben, terwijl je energie voortdurend achterblijft bij wat je hoofd graag zou doen.

Mijn hele leven hoor ik al dat ik meer zou kunnen. Dat ik slim genoeg ben. Dat er meer in mij zit. En ergens klopt dat ook. Het probleem heeft nooit in mijn hoofd gezeten. Het probleem is dat mijn lichaam al zolang ik me kan herinneren niet meewerkt op de manier waarop ik zou willen. Dat maakt het soms moeilijk uit te leggen waarom iets niet lukt, terwijl mensen tegelijkertijd zien wat er allemaal wél lukt.

Daardoor gebeurt er iets bijzonders. Mensen zien mijn kracht. Ze zien mijn veerkracht. Ze zien mijn doorzettingsvermogen. En hoewel dat lieve complimenten zijn, zit daar soms ook iets pijnlijks in verstopt. Want als mensen alleen mijn kracht zien, zien ze niet altijd mijn behoefte. Als ze alleen mijn veerkracht zien, zien ze niet altijd mijn kwetsbaarheid. Als ze alleen de helper zien, vergeten ze soms de mens.

Achter de organisator zit een mens. Achter de ervaringsdeskundige zit een mens. Achter de vrouw die anderen helpt, luistert en ondersteunt, zit een mens die zelf ook behoefte heeft aan steun, begrip en verbinding.

Misschien is dat wel wat me het meest raakte. Niet het diploma. Niet de reacties. Maar het besef hoeveel energie er soms gaat zitten in overeind blijven, terwijl de buitenwereld vooral ziet dat het lukt.

En misschien is dat ook de reden dat ik dit schrijf. Omdat ik vermoed dat ik niet de enige ben. Omdat er meer mensen zijn die geleerd hebben sterk te zijn. Meer mensen die alles draaiende houden. Meer mensen die vooral gezien worden om wat ze doen, terwijl ze diep vanbinnen verlangen om gezien te worden om wie ze zijn.

Niet als de sterke persoon.

Niet als de helper.

Niet als degene die het allemaal wel redt.

Gewoon als mens.

Maar wat niet werd getest, was wat er gebeurt tussen horen en begrijpen.

Voor veel neurodivergente mensen zit daar precies het verschil.

Niet slechthorend, maar traag in begrijpen

Iemand verwoordde het ooit perfect:

“Ik ben niet slechthorend. Ik ben traag in het begrijpen van wat er gezegd wordt. Ik draai nog op Windows 7. Geef me even.”

Die zin bleef hangen omdat hij voor mij zó herkenbaar is.

Niet omdat er iets kapot is. Niet omdat ik niet luister. Maar omdat mijn brein meer tijd nodig heeft om te schakelen, te verwerken en informatie op de juiste plek te leggen.

Wat van buitenaf vaak lijkt op stilte, afwezigheid of desinteresse, is van binnen juist actief verwerken.

Dat verschil wordt ontzettend vaak verkeerd begrepen.

Een alledaags voorbeeld dat groter voelt dan het lijkt

Mijn dochter zegt: “Mama.” Ik ben bezig met iets. Denken, lezen, typen, opruimen, focussen. Niet eens altijd diep geconcentreerd, maar mijn aandacht zit ergens anders. Ik hoor haar stem wel. Echt. Alleen gebeurt er daarna nog van alles voordat ik kan reageren.

Mijn brein moet eerst registreren dat iemand mij aanspreekt. Daarna moet ik loskomen van waar ik mee bezig ben. Vervolgens moeten de woorden betekenis krijgen, moet ik schakelen naar het gesprek en pas daarna komt mijn reactie. Dat proces duurt soms een paar seconden. Soms tien. Soms langer als ik overprikkeld ben of heel diep in mijn focus zit. Van buiten zie je alleen dat ik niet meteen antwoord geef. En juist daar ontstaan vaak misverstanden.

Mensen denken al snel:

• dat je niet luistert
• dat je hen negeert
• dat je ongeïnteresseerd bent
• of dat je “ergens anders zit”

Terwijl je brein in werkelijkheid juist hard aan het werk is.

Auditieve verwerkingsproblemen gaan niet over je oren

Veel neurodivergente mensen herkennen auditieve verwerkingsproblemen. Daarbij ligt het probleem niet bij het horen van geluid, maar bij het verwerken ervan. Het geluid komt binnen. Alleen de betekenis volgt later. Dat kan zich op allerlei manieren uiten:

• automatisch “wat?” zeggen
• iemand pas begrijpen nadat diegene is uitgepraat
• moeite hebben met gesprekken in drukke ruimtes
• informatie missen als meerdere mensen tegelijk praten
• pas later beseffen wat iemand eigenlijk bedoelde

Soms antwoord je zelfs al op een vraag nadat je eerst “wat?” hebt gezegd. Niet omdat je ineens tóch hoorde wat er gezegd werd, maar omdat je brein in de tussentijd de informatie alsnog heeft verwerkt. Dat is voor veel mensen lastig te begrijpen, omdat het van buiten tegenstrijdig lijkt.

Maar voor veel neurodivergente mensen is dit dagelijkse realiteit.

Vertraagde informatieverwerking betekent niet dat je minder begrijpt

Een ander belangrijk stuk hierin is vertraagde informatieverwerking, ook wel processing speed genoemd. Dat betekent niet dat iemand minder intelligent is of dingen niet begrijpt. Het betekent dat het brein meer tijd nodig heeft om informatie te ordenen en er een reactie aan te koppelen. Dat verschil is belangrijk.

We leven in een maatschappij waarin snelheid vaak wordt gekoppeld aan slimheid, betrokkenheid of sociale vaardigheden. Wie snel antwoordt, wordt gezien als alert. Wie stilte nodig heeft, wordt al snel gezien als onzeker, afwezig of ongeïnteresseerd.

Maar sommige breinen werken anders. Niet minder. Anders.

Bij veel neurodivergente mensen kost mondelinge communicatie extra verwerkingstijd, zeker:

• bij onverwachte vragen
• tijdens discussies
• in drukke ruimtes
• bij emoties
• of wanneer meerdere prikkels tegelijk binnenkomen

En hoe meer prikkels er zijn, hoe langer het verwerken soms duurt.

Aandacht schakelen kost energie

Vooral bij ADHD speelt aandachtsschakelen vaak een grote rol. Veel mensen denken bij ADHD aan snel afgeleid zijn, maar vergeten dat aandacht ook juist heel erg kan vastzitten. Als ik ergens mee bezig ben, zit mijn brein daar vaak volledig in. Niet expres. Dat gebeurt gewoon. Wanneer iemand dan ineens iets tegen me zegt, moet mijn aandacht als het ware eerst losgetrokken worden van waar ik zat. Daarna moet mijn brein schakelen naar nieuwe informatie. Dat klinkt simpel, maar dat schakelmoment kost energie en tijd.

Van buiten zie je misschien alleen een paar seconden stilte. Van binnen voelt het alsof je brein nog bezig is met remmen terwijl de buitenwereld alweer verwacht dat je antwoord geeft.

Bij autisme komt vaak alles tegelijk binnen

Bij autisme speelt daarnaast sensorische filtering vaak een grote rol. Veel neurotypische breinen filteren automatisch achtergrondinformatie weg. Een zoemende koelkast, pratende mensen verderop, beweging in je ooghoek, muziek op de achtergrond. Dat verdwijnt grotendeels naar de achtergrond.

Bij autistische breinen lukt dat filteren vaak minder automatisch. Daardoor komt alles tegelijk binnen:

• stemmen
• beweging
• licht
• achtergrondgeluiden
• lichamelijke signalen
• gedachten

Het brein moet vervolgens eerst bepalen wat belangrijk is en wat niet. Pas daarna ontstaat ruimte om echt te reageren.

Dat betekent ook dat een simpele vraag soms helemaal niet simpel voelt als er ondertussen nog tien andere dingen verwerkt moeten worden.

Waarom zoveel neurodivergente mensen twijfelen aan zichzelf

Ik denk dat daarom ook zoveel neurodivergente mensen ooit hun gehoor laten testen. Omdat je gaat twijfelen aan jezelf. Omdat je al jaren hoort:
“Je luistert niet.”
“Ik zei toch iets?”
“Waarom reageer je niet?”
“Hallo?”

Op een gegeven moment ga je geloven dat er iets mis moet zijn met je oren. Terwijl het probleem vaak helemaal niet bij het horen zit. Maar bij de snelheid waarmee informatie verwerkt wordt.

En eerlijk? Alleen dat inzicht kan al enorm veel rust geven.

Voor de buitenwereld: geef ons even tijd

Als je iemand aanspreekt die neurodivergent is, helpt het vaak enorm als je:

• eerst iemands naam noemt
• even wacht
• niet meteen herhaalt
• stilte niet direct invult
• begrijpt dat verwerking tijd kost

Die stilte betekent meestal niet dat iemand je negeert. Vaak betekent het juist dat iemand probeert écht te luisteren. Niet ieder brein reageert binnen twee seconden. En dat hoeft ook niet.

Sommige systemen draaien nu eenmaal nog op Windows 7.

Geef ons even.

Veel neurodivergente mensen krijgen dat regelmatig te horen. Vaak omdat ze rust nodig hebben, zich terugtrekken na sociale momenten of snel overprikkeld raken. Maar dat is niet hetzelfde als introvert zijn.

Bij autisme en ADHD worden persoonlijkheid, prikkelverwerking en herstelbehoefte vaak door elkaar gehaald. Daardoor herkennen veel mensen zichzelf niet volledig in het label dat ze krijgen. Of ze denken jarenlang dat ze introvert zijn, terwijl er eigenlijk iets anders speelt.

Wat betekent introvert eigenlijk?

Introversie gaat over waar je meestal energie van krijgt.

Introverte mensen voelen zich vaak prettig bij kleinere groepen, diepere gesprekken en tijd alleen. Alleen zijn voelt voor hen vaak herstellend en prettig. Niet omdat ze mensen haten of sociaal ongemakkelijk zijn, maar omdat hun energie sneller leegloopt in veel sociale interactie.

Dat betekent trouwens niet dat introverte mensen niet sociaal kunnen zijn. Veel introverte mensen houden juist enorm van contact. Alleen meestal in een andere vorm of dosering.

Wat betekent extrovert?

Extroverte mensen krijgen vaak energie van interactie, dynamiek en contact met anderen. Samen zijn voelt activerend. Gesprekken, spontane ideeën en sociale situaties kunnen juist energie geven in plaats van kosten. Extroverte mensen denken ook vaker hardop en verwerken dingen in interactie met anderen.

Maar ook extroverte mensen kunnen moe worden van drukte of overprikkeld raken. Het betekent niet automatisch dat iemand altijd sociaal wil zijn of voortdurend “aan” staat.

En wat zit ertussenin?

Veel mensen zijn ambivert. Dat betekent dat iemand eigenschappen van zowel introversie als extraversie heeft. De behoefte aan contact of juist rust hangt dan sterk af van de situatie, de omgeving, het energieniveau of de mensen met wie iemand is.

En eerlijk gezegd denk ik dat veel neurodivergente mensen zichzelf hier eerder in herkennen.

Want hoe sociaal je bent, zegt niet automatisch iets over hoeveel prikkels jouw brein aankan.

Waarom autisme en ADHD vaak worden verward met introversie

Hier gaat het vaak mis. Veel autistische en ADHD mensen hebben veel hersteltijd nodig. Niet omdat ze geen behoefte hebben aan mensen, maar omdat hun brein meer informatie tegelijk verwerkt. Geluiden, gesprekken, gezichtsuitdrukkingen, verwachtingen, lichten, achtergrondgeluiden, lichaamstaal, schakelen tussen onderwerpen. Alles komt harder of minder gefilterd binnen. Daardoor kost sociaal contact vaak meer energie.

En dus trekken mensen zich terug. Van buitenaf lijkt dat op introversie. Maar dat hoeft het helemaal niet te zijn.

Ontprikkelen is niet hetzelfde als opladen

Dit onderscheid mist bijna altijd in gesprekken over introvert en extrovert. Veel neurodivergente mensen zoeken rust omdat hun systeem overbelast raakt. Dat heet ontprikkelen. Ontprikkelen betekent eigenlijk: zorgen dat je brein tijdelijk minder input krijgt, zodat je zenuwstelsel kan herstellen van alle informatie die binnenkwam.

Dat kan betekenen:

• stilte zoeken
• alleen zijn
• minder praten
• in een donkere ruimte zitten
• geen verwachtingen meer aankunnen
• jezelf afsluiten van geluid of mensen

Van buiten ziet dat eruit als “iemand die graag alleen is”. Maar van binnen voelt het vaak anders. Introvert opladen voelt voedend. Ontprikkelen voelt noodzakelijk.

Dat verschil is belangrijk.

Je kunt sociaal zijn én snel overprikkeld raken

Dat is iets wat veel mensen lastig vinden om te begrijpen. Je kunt autistisch zijn en heel graag mensen om je heen willen. Je kunt ADHD hebben en energie krijgen van gesprekken, humor en spontane interactie. Je kunt sociaal, enthousiast en aanwezig zijn.

En tóch rust nodig hebben daarna. Niet omdat je stiekem introvert bent, maar omdat je brein harder werkt tijdens sociale interactie.

Dat herken ik zelf ook sterk.Lange tijd dacht ik dat ik introvert was, omdat mijn autisme zoveel rust nodig leek te hebben. Maar hoe veiliger ik me voel, hoe meer ik merk dat ik juist heel sociaal ben. Ik praat graag. Ik hou van verbinding. Ik krijg energie van fijne gesprekken en samen zijn met de juiste mensen. Mijn behoefte aan rust kwam niet alleen voort uit persoonlijkheid, maar ook uit overbelasting.

Chronische vermoeidheid maakt dit nog ingewikkelder

In mijn geval speelt chronische vermoeidheid ook een grote rol. Daardoor loopt “waar krijg ik energie van?” en “wat kan mijn lichaam aan?” voortdurend door elkaar heen.

Soms wil ik sociaal zijn, verbinding opzoeken of iets ondernemen, maar trekt mijn lichaam de grens voordat ik dat zelf wil. Dat kan verwarrend zijn. Ook omdat de buitenwereld dat vaak alsnog ziet als introversie of terugtrekken. Maar vermoeidheid zegt niets over wie je bent als persoon. Het zegt iets over beschikbare energie.

Misschien is de vraag te simpel

Misschien zijn sommige mensen duidelijk introvert of extrovert. Maar veel mensen passen niet volledig in één hokje. Zeker neurodivergente mensen niet.

Misschien is de betere vraag niet: “Ben ik introvert of extrovert?”

Maar:

• Waar krijg ik energie van?
• Wat kost mij energie?
• Wanneer voel ik me veilig genoeg om mezelf te zijn?
• Heb ik rust nodig omdat ik wil herstellen, of omdat ik echt graag alleen ben?

Dat verschil kan veel duidelijk maken. Vooral richting jezelf.

Er verschuift van alles in mij. Niet op een dramatische manier, alsof ik ineens een compleet ander persoon ben geworden. Het voelt eerder alsof mijn systeem langzaam opnieuw probeert uit te vinden hoe het eigenlijk hoort te functioneren, nu er iets minder overleving nodig lijkt te zijn. En dat is vreemd.

Het afgelopen jaar is er veel gebeurd. De verhuizing. De stress rondom woonruimte. Continu bezig zijn met de vraag of alles wel goed zou komen. Therapie. EMDR. Medicatie. Langzaam iets meer rust. Langzaam iets meer veiligheid. Blijkbaar doet dat meer met een mens dan ik zelf doorhad. Ik merk namelijk dat mijn ritme compleet begint te verschuiven.

Mijn hele leven dacht ik dat ik een nachtmens was. Niet een beetje, maar echt extreem. Als ik geen wekker had, sliep ik zonder moeite tot laat in de middag door. ’s Nachts voelde ik me het meest mezelf. Rustiger. Vrijer. Minder prikkels. Minder verwachtingen. Minder mensen die iets van me wilden. De nacht voelde veilig. Ik kon tot diep in de nacht gamen, lezen, tekenen of schrijven. Soms tot vier uur ’s nachts, soms nog later. Overdag voelde de wereld vaak te hard, te fel en te aanwezig. Maar ’s nachts leek alles eindelijk zachter te worden. Nu gebeurt er iets wat ik nauwelijks herken.

Ik word vroeg wakker. Soms echt vroeg. Niet omdat ik moet, maar omdat mijn lichaam blijkbaar wakker is. En rond een uur of tien ’s avonds ben ik moe. Echt moe. Mijn lijf wil slapen. Niet “ik moet verstandig zijn en naar bed gaan”, maar letterlijk: op. En dat voelt heel onnatuurlijk. Alsof mijn identiteit niet helemaal meer klopt met mijn lichaam. Alsof mijn hoofd nog gewend is aan een leven dat mijn zenuwstelsel misschien niet meer volledig volhoudt.

Tegelijkertijd merk ik ook dat de medicatie iets doet. En dat is ingewikkeld om uit te leggen, omdat mijn hoofd niet ineens “uit” staat. Ik ben nog steeds ik. Mijn gedachten zijn er nog steeds. Mijn gevoeligheden ook. Buiten draag ik nog steeds een zonnebril. Licht blijft vervelend. Drukke omgevingen blijven intens. Het is niet alsof ik ineens de wereld probleemloos aankan. Maar het voelt alsof er nu een soort filter tussen zit. Alsof alles iets gedempter binnenkomt. Niet verdoofd. Niet afgevlakt. Meer alsof het volume lager staat.

Mijn eigen stem in mijn hoofd klinkt zachter. Prikkels slaan minder hard binnen. Gedachten voelen minder schreeuwerig aanwezig. Niet omdat ze weg zijn, maar omdat mijn systeem ze blijkbaar minder hard hoeft te verwerken. En ik denk dat dat misschien het grootste verschil is.

Ik begin steeds meer te beseffen dat een groot deel van mijn “drukke hoofd” misschien helemaal niet alleen uit ADHD kwam, maar uit een zenuwstelsel dat jarenlang permanent overprikkeld en hyperalert is geweest. Altijd scannen. Altijd aanpassen. Altijd aanstaan. Altijd alert op sfeer, spanning, geluid, verwachtingen en signalen. Als je jarenlang leeft in overlevingsmodus, ga je denken dat die staat normaal is. Dat dát je persoonlijkheid is. Dat jij gewoon iemand bent die altijd aanstaat, altijd moe is, altijd overdenkt, altijd doorgaat.

Maar wat als een deel daarvan eigenlijk een zenuwstelsel is dat nooit echt rust heeft gekend?

Dat besef komt momenteel steeds harder binnen. En ergens is dat mooi. Maar ook rouwig. Want overlevingspatronen zijn slopend, maar ook vertrouwd. Ze worden onderdeel van wie je denkt te zijn. Zelfs dingen die ongezond zijn kunnen veilig voelen, puur omdat je ze kent. Ik merk nu dat ik opnieuw moet kalibreren. Opnieuw moet ontdekken wanneer ik energie heb. Waar ik rustig van word. Wie ik eigenlijk ben zonder constante adrenaline. Wat ik fijn vind, nu mijn systeem niet meer volledig op spanning draait.

En eerlijk? Dat voelt momenteel vooral een beetje meh. Niet slecht. Niet depressief. Niet hopeloos. Meer leeg op een vreemde manier.

Ik heb al een week niet gelezen. Voor veel mensen misschien niets bijzonders, maar voor mij zegt dat best veel. Lezen is normaal juist een veilige plek voor me. Tekenen wil ik ergens wel, maar ik weet niet wat. Games trekken me minder. Alles voelt een beetje tussenin.

En misschien is dat precies wat dit is. Een tussenfase. Niet meer volledig overleven, maar ook nog niet gewend aan rust. Misschien moet mijn systeem opnieuw leren hoe veiligheid voelt. Misschien moet mijn lichaam eindelijk herstellen van jaren spanning. Misschien komt er nu pas ruimte om te voelen hoe moe ik eigenlijk was. En misschien is het logisch dat dat niet direct als opluchting voelt.

Want herstel is niet altijd een grote, mooie doorbraak. Soms is herstel gewoon merken dat je lichaam ineens zegt dat het genoeg is geweest.

En dan moet je opnieuw leren luisteren.